Se coge un pomo de rosca se le echa pescado ahumado, jutía, maíz tostado, siete pimientas de guinea, manteca de corojo, manteca de cacao, aguardiente, siete centavos y a las doce de la noche en punto, usted habla con Echu y le dice:
“Aquí vengo yo a buscar un muerto para guerrear con fulano de tal, que me está haciendo esto y lo otro.”
Le echa humo de tabaco dentro (a las doce en punto), lo tapa y le dice:
“Ya te tengo aquí.”
Donde a Elegguá se le da cuentas de lo que se le pone, con el coco se le pregunta cómo se llama ese Eggun.
Durante tres días usted llama y pide delante de Elegguá por ese nombre alumbrándose al tercer día, usted coge el pomo lo lleva para el patio y allí hace con cascarilla una marca así...
Sobre esta marca pone el pomo con el Eggun, le pone aguardiente, comida, tabaco, dulces, dinero y le dice:
“Fulano mira lo que yo te pongo, todo esto es tuyo ahora yo quiero que tu me sirvas para vencer a fulano de tal.”
Lo enciende y por la noche después de las doce se lleva para la casa del enemigo y se le estrella en la azotea de la casa.
Jabón para luchar contra ocultos enemigos
Se raya jabón amarillo, se le echa bledo blanco, prodigiosa, escoba amarga, romerillo, saúco blanco, todo molido se mezcla bien se le agrega una pizca de polvo de azufre y de aceite de almendras, se amasa bien, se pone delante del santo los días que marque y después se le da a la persona para que se lo unte en la cara al acostarse. Cuando se levante por la mañana se lavará la cara, primero con agua fría, segundo con agua caliente y tercero con agua fría y lo deja así y ya verá.
Si tiene tierra negra y roja se ligan. Se ponen:
+ + + + + +
I I I I OO I I I O I I
I I I I OO I O I O I I
I I I O OO I I I O O I
O I O I O I I I I O O I
+ + + + + + + + + + + + + + + +
OO I I I I I I OO OO OO I I OO I I OO I I I I OO OO I I
I I OO I I OO OO I I I I I I OO OO OO I I OO I I OO I I
OO I I OO I I I I OO I I I I OO OO I I OO OO I I OO I I
I I OO I I I I OO OO I I OO I I OO I I OO I I OO OO I I
EBBO KAIKU EBE EGGUN fulano de tal OTURON EBBO, AWAE EBBO EBBO NI KUELESO, EBBO NI KUETA.
OSHE TURA.
IKU WALE EGGUN MAYEKUN MEYE IKU OSHETURAO ABERE MINI ENILE EGGUN ILE IKU MOBATIKU LESE OLODUMARE OSHETURAO BAYO
WALELE NIWO IKU LERI IKU EBBO KAYERU EGGUN KAYERU EBBO.
OLODUMARE IKU WA EGGUN
OLODUMARE IKU WA EGGUN
ODDUN TOYALE
OYEKUN OGBE:
NIYOGBE IKU FOWA EGGUN ODUDUWA WAWA LOYE LOGBE OBANI
EGGUN YEKU LERI MASOKU LOBA EGGUN OBANI ONILE IYA ELEWA SAWEDE OMA IKU EGGUN EGGUN LONA ELESE OLOFIN EBBO KAYERU EGGUN EBBO KAYERU.
IKU WALE LONA EGGUN WALE LONA OLOFIN WALE LONA IKU WALE LONA.
OSHE IWORI:
WATIKU IKU WATIKU EGGUN SHILEKUN FUNIBA OLORUN AYE BAYEKUN
KOKOIBERE BAITIKU ABA EGGUN OBANILE OTA ERUN MAYONI MASOKU OLOFIN OMIYERE YEREKUN IKU ONIBA EGGUN OMO OSHE TURA BATIKU YANYA ORUN EBBO KAYIKU EGGUN KAYIKU EBBO IKU.
OMO AWALEDEO OLODUMARE YANYA ORUN OLODUMARE.
IWORI OFUN:
MOYIKU IKU MATIKU EGGUN SHILEKUN FUNIBA OLORUN AYE BAYEKUN KOKOIBERE BATIKU ABA EGGUN OBANILA OTA ERUN MAYONI MASOKU OLOFIN OMIYERE YEREKUN IKU ONIBA EGGUN OMO OSHE TURA.
AWO WALONA EGGUN WALONA LESE OLOFIN EGGUN WALONA.
OBARA OGBE:
LA OMO LANTOSI OMO IKU WAWA YERE LANTOSI BI OMO EGGUN
MOLELE ELEGBA GRIYELU YANYA IKU OMO IKU BERELAYE IKU ONIBA EGGUN BABA GRIYELU OBA EGGUN FEREWA MOYA IKU LONA ASHIKUELU.
AWALOLEO EGGUN AWALOLEO LESE OLOFIN AWALOLEO.
OGBE OBARA:
OMILE YEKUN OLODUMARE ABURE MINI BALODE LESE OLODUMARE
SHANGO OBAFA ONI NILE IKU OBANI EGGUN SHONSHON IRE EGGUN BALE ONILE MOFORI INLE ONI IKU OMO EGGUN EBBO KAYIKU EGGUN KAYIKU EBBO IKU.
MOLERE IKU OBARA BARA MOLAYE EGGUN IKU EBBO MOLAYE IKU SHANGO MOLAYE IKU.
OGBE IWORI:
KUKU WALE WEIKU OBANI LAYE OLODUMARE MOWA TILO LESE
OLODUMARE OBANI EGGUN FOWAYEBE LERI IKU WATILORUN LESE
OLODUMARE BAYERI NI IKU INLE INLE OGUERE LESE MOFOKUN LERI IKU MASOKUN INLE OGUERE OGBE YONO OGBOSOBO OBOSOWA IKU MOIKU EGGUN.
BAIKU LORUN BAIKU BAIKU OFO LOWA LONA EGGUN IYALE BAIYEKU IYA YEWA BITI LORUN OMO LADE INLE.
OGBE OSA:
SAOSUN SHAWERE MOWARE SOWAYE IKU LORUN EGGUN LERI
MOTOKUN INLE ORIWO IKU PASHAN META SHAWERE EGGUN MOWADE
BI OLORUN OFO WAYERE NI TOKU MODO WALE EGGUN OLORUN OGBE SA YANA YANAKUN OBARERE IKU EGGUN OFO OBATI MOTAYE MOTA OLORUN FORIBALE AYANAYA YO YADE.
AYANA YANA YOYALE IKU AYANA YANA YOYALE IKU.
OGBE OTURA:
OBALAWA SHANGO OBA LERI EGGUN OBATERUN SHASHERE ORUN IKU
AWA YEKUN ORUN OGBE TUA EGGUN KUOLONA OLODUMARE ODUDUWA KOFIEDENO IKU EGGUN EBBO KAYEIKU EGGUN EBBO IKU KAYEIKU EBBO IKU.
EGGUN AWA KUOLONA AWAYOREO ODUDUWA EGGUN MALELE EGGUN IKU.
OGBE OFUN:
ARERE EGGUN YIYEKUN MEWAYE SHANGO YEYEREKUN EGGUN MOLELE EGGUN SARAYE OBA KODARE EGGUN AWAYERE IGBA OLORUN KOFIEDENO EBBO KAYIKU EBBO.
AKUALO YARE ABATI LODE EGGUN IKU LONA.
OYEKUN IKA:
BIKU IKU EGGUN FOTIWAO OBANIYEKUN ORUN AWA EGGUN IKU
BALELE OYU ORUN BABA LAYERUN IKU AWATIKU ODUDUWA BABA KALELE OYEKUN BIKU IKU YEADUA DEKUN ITU BABA ORUN EBBO KAYEKU EBBO.
BABA LELE ORUN EGGUN BABA LELE IKU ORUN BABA LELE ORUN EGGUN ABEYI LODO NO LODO.
IWORI OJUANI:
IKU MASOKU EGGUN MEYINA MASOKUN EGGUN IYA ABERENIYA EGGUN LORUN IBAE IBAYEN TORUN.
OLONA EGGUN OBAIKU JORO JORO SARABI OLONA EGGUN OBAIKU.
ODDI IKA:
SHANGO AWE OLORUN ODADA ABARIKA MAYIKA ODDI KA AWA EGGUN
PADA IKU EGGUN OBATI BAYE MOYURE ODUDUWA FIEDENU
OBEMBERU KUNYEN OMORIRE EGGUN IKU OLONA ODDI KA KALAYE
OLORUN AWO NI SHANGO OBATILORUN ASHE OLODUMARE ASHE
EGGUN OMAYERE IKU ODUDUWA OMANI YEWA JEKUA OBANISHE OYA OTORO OLUO POPO AWELODA OBANIKU AWO OBBA EGGUN KAYIKU EBBO.
SERENILEO AWO EGGUN AWOLODA SHANGO SERENILEO AWOLODA EGGUN AWOLODA.
IROSO OGBE:
ELEGUN MASOKU EGGUN ABALE BELE LANIRE ALA OMO ELEGBARA.
ELEGBARA EGGUNSHONSHON LONA EGGUN OMO AWO LODE IKU.
OKANA OYEKUN:
ODOLOFUN OLORUN MAFUN IKU ODOLOFUN EGGUN MAFUN EGGUN MANILE ONILODE OMO IBAYEN TORUN ONILE EGGUN ONILODO OLODUMARE KOFISI EBBO KAYIKU EGGUN KAYIKI EBBO.
WAYERE EGGUN WAYERE IKU IKU WAYERE EGGUN WAYERE IKU.
OGUNDA OGBE:
BIODE BIYERE EGGUN META MOTOBA LODE IKU EGGUN FOYEKU IKU EGGUN OGGUNDA BEDE KAYIKU EBBO EGGUN EBBO KAYIKU.
AGOGO IKI AGOGO IKU EGGUN AGOGO IKI AGOGO IKU EGGUN.
OSA OGBE:
LOBE YOKU LAMINAGADA YORU YABI ODUDUWA WALO YORUN EGGUN EBBO KAYIKU IKU EBBO.
SARAYE LONA IKU EGGUN IKU SARAYE LONA ABA OMO YARE IKU SARAYE LONA.
IKA ODI:
ABEYI AWO ABA EDDUN ODDI KA YERI ORUN EGGUN ODUDUWA
EGGUN OLOFIN ABEYI IRE IKU EGGUN ODARA IFA IKA DI ODDI KA IFA ODARA BABA OLOFIN EGGUN ABEYI OZAIN EGGUN LORIFUN EBBO KAYIKU EGGUN EBBO KAYIKU EBBO.
EGGUN LERI AWAYE EGGUN IKU OLOFIN EGGUN AWALOYE IKU.
OTURA OGBE:
BABA WAYE IKU BALOKU SHANGO MAWAYE EGGUN LESE OLOFIN EGGUN ODARA KAYIKU EBBO.
OTURA OFUN:
OTURA MAFUN MAYEGBE OBAYEGBE IKU AYEGBEDE NADABATIKU LORUN ORISHA OKO BIODE INLE OGUERE EGGUN APA OLONA KAYIKU EBBO.
EGGUN AUMBATI OLONA ILE OLODUMARE AUMBATI OLONA ILE.
OTURA OSHE:
ASHEBOBO LONI LAYE OTURA SHE ASHEBOBO KALENO OSHA OTURA SHE IBASHE BOGBO ARAONU OTURA SHE IBASHE EGGUN OLONA.
IKU MALOLONA EGGUN ALELELE IKU MALOLONA EGGUN ALELELE.
OSHE OYEKUN:
ORUN EGGUN LODE IKU, IKU LOBESHE YEKU YANZA MOWAYE ODUDUWA OYEKUN PAKIOSHE YEYE LODA LERI AWO ORUN EGGUN IGBA ORUN.
YEYERE EGGUN IKU LORUN YEYERE EGGUN IKU LORUN.
IRETE IWORI:
IRE AWA LAWA YENIRE NIWATI LORUN OBAIKU MOFO DEKUN BABA MINI, OGGU MOLA IBI AGADA YIRE IKU OYABA MOTENSHE LORUN MOTENSHE ORISHA YANZA WALODE YANZA MAFUN INLE OGUERE.
EGGUN MAWO NILE IKU OBA YINEKU
EGGUN MAWO NILE IKU OBA YINEKU IGUIN BALE LESE OLOFIN.
OSHE OGBE:
OSHE BILE IKU LELE OBI ORUN MARERE AWO EGGUN IKU LELE AWO
OLOFIN EGGUN IBAE BAYEN TORUN OBI IKU AWO OBI ORUN SHANGO BELEWAO EGGUN LESE OLODUMARE EGGUN IKU LELE EBBO KAYIKU EGGUN KAYIKU EBBO.
ANALA ORUN EGGUN IKU LELE ANALA EGGUN ABURE MINI LESE OLODUMARE AWA OLORUN EGGUN IKU LELE ANALA ORUN.
OKANA OSA:
OBA SHANGO OBA FEYEDE IKU SHANGO OBANIRE AGOGO OMO
EGGUN LESE OLODUMARE SHANGO OBA DADA AGOGO EGGUN LESE
OSHALUFON AWO LODA KAYI ORUN EGGUN ODARA NIBATI YERE OBA LOLOMI YAWA INLE OGUERE AGOGO NILE SHANGO EBBO KAYIKU EGGUN KAYIKU EBBO IKU.
AGOGO IKU AGOGO IKU SHANGO EGGUN AWO MAYERE.
OGBE IROSO:
IKU OBA MANIKU JORO JORO ONAYE OGGUN MAFUN JORO JORO
OLORUN OYONIRE MASOKU EGGUN IKU OZAIN EGGUN JORO JORO
INSO JORO JORO GUNGUN OGGUN JORO JORO ABESHE EGGUN IKU EGGUN ILE JORO JORO ABASHE EGGUN IKU ABASHE EGGUN IKU ABASHE OLORUN.
ALANIRE EGGUN IKU ALABANIRE ALANIRE EGGUN IKU ALABANIRE.
BABA EYIOGBE:
BABA EYIOGBE SHOBE EGGUN IKU MAYEONLE EGGUN MAYEONLE
BABA ORUN LONI LAYE AWADA SHIKIRIRI KALAWAYE EGGUN DIFUN
BABA EYIOGBE KUERI BABA SHILEKUN OBA IKU LEWA LODO ORUN LELE LELE EYIOGBE OBA EGGUN OBA YURE KALEFUN SHANGO EBBO KAYIKU EGGUN.
EGGUN OBA LODEO BABA IKU ORUN EGGUN OBA LODEO AYA LODO EGGUN UMBO AYA LODE ORUN.
BABA OYEKUN MEYI:
BABA IKU OBA IKU EGGUN OBA IKU SHANGO OBALAYE NI ORUN
SHANGO LELEKUN OBA IKU WA SHANGO EGGUN WA MODA DEDE OMO FORIBALE OBA EGGUN KUAKUA LAGEMI JEKUA EGGUN LEKUN SHANGO ORANIYAN OBA IBAYEN OBA IKU EGGUN KAYIKU EBBO.
ORANIYAN LEKUN IKU EGGUN IKU.
BABA IWORI MEYI:
IWORI LILELEO ELEGBA LAYO NI LELE LAYO NI LELE EGGUN
FAFORESHE SHANGO FAFORESHE ORUN KIKI KILI EGGUN OSA EWA
LAYE BABA IWORI KILE KIRE AGOGO IKU OSHALUFON MINI MINI BOWA IKU EGGUN FORIBALE AYA AYARALODE IKU EGGUN EBBO KAYIKU EBBO.
YOLO YOLO LOWAO EGGUN AWA LODE YOLO YOLO LOWAO SHANGO EGGUN OBALADE.
BABA ODDI MEYI:
SHAMALA YERONI SHAMALA OWA LOGUN WERE EGGUN AWORAN SHAMALA AWE ORUN EGGUN WIO OBAYERE OTOBALE BABA LAYERE EGGUN FOKUN LODE EGGUN OLONA KA KAYIKU EBBO.
EGGUN IKU OLONA EGGUN OBALAYE
EGGUN IKU OLONA EGGUN OBALAYE.
BABA IROSO MEYI:
OYOROSO OYOBIROSO OYEKUN IROSO EGGUN MAYOBOSUN WARERE
IKU EGGUN FAWA NISHE OBANISHE OLEKUN FAWA NIKE MAYEBI EGGUN SHANGO EGGUN ORUN MAYOFUN MAYIKU WALODE ORUNMILA EBBO KAYIKU EBBO IKU.
EGGUN LOFUN MAMA NISHE LONA SHANGO EGGUN LOFUN LESE OLOFIN MAMA NISHE LONA LOFUN.
BABA OJUANI MEYI:
OJUANI FAFENIKU ELEGBA MANISHE IKU EGGUN ALAWARA MASOKUN ORUN IBASHE OLODUMARE OLOFIN MAFUN APA OSI MAYIRE EBBO KAYIKU EGGUN EBBO KAYIKU.
BABA TORU NILA EGGUN BABA TORU NILE EGGUN OBA YOKUN TIRU NILE EGGUN.
BABA OBARA MEYI:
OBARA BIOSHE IKU OGGUN SHANGO OBARA BIOSHE IKU EGGUN
OBARA OBARA BARA OBANIRE OSOKUN EGGUN MAFUN MAFUN KANIRE AWO OBANIRE OBARA NIBARA SHANGO ABA IKU ABA EGGUN EBBO KAYIKU.
OBARA NIKU LELE OBARA NIKU LELE AWO OBARA NIKU EGGUN NIKU SHANGO LELE OLOFIN.
BABA OKANA MEYI:
OKANA YIRE AWO AWO.
BABA OGGUNDA MEYI:
OGGUNDA BAYI LAWO BABA EGGUN BABA ONI LORUN BAYEKU BAYI
LOKUN BABA LONA NILE EGGUN APA IKU ILE BAYERI OLOFIN EGGUN OBBA IKU LESE OLOFIN AWO LODA NI LEKUN EBBO KAYIKU EGGUN.
BABA LODO IYEFUN, BABA LODO IYEFUN IYEFUN MANILE, BABA LODO IYEFUN.
BABA OSA MEYI:
AWO ORUN WAWALODO ONILE EGGUN OLOKUN WA OLORUN OBBA IKU OLORUN YEREMI AWO TIWA YORI LERI EGGUN OMA ODARA.
OSA AIKU EGGUN OLONA EGGUN AWALADEO.
BABA IKA MEYI:
IKA ORUN OBBA TENTEORUN MOYA YEKUN OFUN OFUN ILO BOKUN EGGUN IKA OBBA MAFUN ODOROFUN AWANIRE AWO OBBA IWAFA EGGUN EBBO KAYIKU EGGUN KAYIKU EBBO IKU.
IKA LORUN EGGUN IKA LORUN EGGUN AWA LODEO IKA LORUN IKA LODEO OMO IKA LODEO OMO IFARE IKA LODEO EGGUN LERI OMO IFARE.
BABA OTRUPON MEYI:
JEKUA MAFUN IKU EGGUN MAFUN OYA MAFUN YANZA, MAFUN SHANGO BIYEREKUN JORO JORO OBBA IKU EBBO KAYIKU EGGUN EBBO KAYIKU EBBO.
OTRUPON ABELELE LONA EGGUN ABELELE LONA YOKO ABELELE LONA.
BABA OTURA MEYI:
OBBA EGGUN AWADE IMALE IMALE LAYARE WANILORUN BALORUN
EGGUN IMALE MAMA YEKI AWO EGGUN ILORUN OBANI SHANGO JEKUA
ESHU KAYIKU OSUMU ONANA ORUN IKU EGGUN IBAE IBAYEN TORUN
OBBA IGUI OGUEDE EGGUN OTA EBBO KAYIKU EGGUN KAYIKU EBBO IKU.
EGGUN IMALE LONA SHANGO EGGUN AWA OMA.
BABA IRETE MEYI:
YEWA IYA LODE TENISHE IKU OBBA GUNGUN EGGUN IKA SOKU ONI IYALORDE OMO EGGUN SHONSHON BI LONA KUNIE IKU ASHE BIORE OLODUMARE EBBO KAYIKU EGGUN MAYIKU EBBO IKU.
SHONSHON LONA EGGUN OBBA IKU SOKU OMO EGGUN OLONA EGGUN OBBA IKU SHONSHON LONA EGGUN OBA IKU.
BABA OSHE MEYI:
OSHENILE IKU OSHE FUN KUSHE LERI EGGUN OBBA LERI OLORUN EGGUN WA LESE IKU MAYEKU YEYERE IKU LERI EGGUN OSHE MAYERIKU OSHE BORI BOSHE EGGUN AWA OMA AWA YERE BIFUN SOBERIKU BELERI EGGUN EGGUN OLODUMARE KAYIKU EBBO IKU.
EGGUN OMA LODE EGGUN OMA LODE OSHE EGGUN IKU LONA EGGUN OMA LODE.
BABA OFUN MEYI:
OFUN OBANIRE OBALOKUN OBAFEKUN ODUDUWA OBALODUN BOGBO
ARAONU IKU MAYEKU OFUN AWA LODE OWE AWA LODE BOGBO
EGGUN MAYIRE ONIRE OFUN IKU OBBA TILORUN SHANGO MAFUN IKU
MAFUN EGGUN NANA BURUKU MAYIRE EGGUN MAFUN OFUN OBBA LODEFUN JEKUA IKU JEKUA EGGUN OBBA NILODE LESE OLODUMARE KAYIKU EBBO IKU.
EGGUN OMA LODE SHANGO
EGGUN OMA LODE SHANGO EGGUN IKU ODUDUWA
EGGUN OMA LODE SHANGO.
Cuando se termina de rezar para sacar el ebbo del tablero se hace:
Se presenta al cielo el ebbo y se dice:
EBBO IKU ORUN EGGUN IBAE BAYEN TORUN BABA LORUN KUELE IKU EGGUN IKU LORUN LONA LESE OLODUMARE BAYEKU ELEDA MAFUN IKU BABA ABURE.
OGGUNDA FUN BALEYEKUN EGGUN UNDELE MAFUN LELE OTURA NIKO BABA WAYE IKU BALEKU SHANGO MOWAYE EGGUN LESE OLOFIN EGGUN ODARA.
IRETE YERO BABA ORUN EJA ORUN ORUN TIMBELARUN ABURE LODO NILEFUN MAYERE AWO OLODUMARE FOBAE NILE AWO IKU BOGBO LERI BABA OSHA MASOKU EBBO KAYIKU EBBO IKU OLORUN.
Se saca el ebbo y se canta:
MASOKU LONA AWO MASOKU OLOFIN
AWO MASOKU MASOKU LONA AWO MASOKU.
EGGUN LONA ABELELE ODDI KA
EGGUN LONA ABELELE OTURA NIKO
EGGUN LONA ABELELE OGGUNDA FUN EGGUN LONA ABELELE IRETE YERO EGGUN LONA ABELELE.
Se le da vueltas al ebbo con las manos.
(HUESO O ESQUELETO)
DESCRICPCION:
Son los espíritus de los ancestros muertos generalmente son personas practicantes o simpatizantes de la religión que se consagran bajo el poder de su rey ODUDUWA, pues como dicen en el sistema religioso OSHA E IFA: "Ikú Lobbi Osha"(de la muerte nace el Orisha), que suelen traducir como "el muerto parió al santo".
Los muertos o espíritus que nos rodean deben de estar atendidos y conformes, por lo cual se les respeta tanto como a los Orishas, esto se debe a que todos los Orishas fueron seres vivos originalmente como los santos católicos y después de muertos se les da el título de ORISHA por la vida que supieron llevar aquí en la tierra.
Su Oraculo como el del COCO determinan y dan el permiso para que las ceremonias lleguen hasta el mismo OLODUMARE.
Se dice que el culto a EGGUN fue hecho por SHANGO.
Siendo que, sin permiso del jefe EGUNGUN de la ciudad, EGGUN, se transfiguró él mismo en un cocodrilo por medio de un encantamiento. El jefe ofendido impidió que EGGUN retornará a su forma humana obligándolo así a meterse dentro de un estanque hasta que no se evidenciará un debido arrepentimiento al agravio que se le había hecho, de esta forma no se le permitió salir del estanque y recobrar su forma humana
Su número es el 9, su color es todos los colores del arcoíris. También ha quedado dicho en los estudios de IFA que el “muerto no monta” solo toma posesión de cosas inanimadas.
Debe de entenderse que el “CULTO A EGGUN” no debe de confundirse con el Palo Mayombe o Palo Monte eso es otra cosa.
Por lo regular se fundamenta en una Teja de Barro y una Cazuela de barro, lleva una carga de palos, también en ocasiones la fundamentan en un caldero como el de OGGUN o en varias cosas dependiendo el Oddun. Lleva un Baston llamado Pagugu.
Su collar el que yo conozco es llamado collar de bandera o de guerra y se confecciona con cuentas de todos los colores del arcoíris, un pedazo de cadena. Un crucifijo de madera, 9 centavos de cobre o 3 caracoles cafes tipo cauri.
Su comidilla que es (9 pedacitos de coco con corojo y una pimienta de guinea en cada uno con miel y eku, eya, awado), se le ofrenda aguardiente, miel, tabaco, café amargo, flores, maíz tostado, 9 velas, agua con azúcar, cascarillas y todo tipo de bebidas y comida.
Se le inmolan Gallos, Gallinas, Palomas. Existen otras ceremonias especiales en las que se les da Carnero, Tortuga, etc.
Los EGGUN comen antes que ELEGGUA, en todas las ceremonias y separados de los ORISHAS. Esta ofrenda se sitúa en el piso fuera de la casa o en un vertedero o caño interior de no existir patio.
Cualquier persona puede ser iniciada en el culto a EGGUN pero las ceremonias son dirigidas exclusivamente por los Babalawos.
•Marpacifico
•Prodigiosa
•Bledo blanco,
•Atiponla
•Corazón de paloma
Ingredientes:
Osiadie.
Adie dundun.
Ikoko de barro.
4 platos blancos.
Yarako.
Asho dundun.
Asho funfun.
Asho pupua.
Mariwo.
Awado mora.
Eku, eja, epo, efun.
Bastón forrado con cintas blancas y rojas.
Obi meyi.
Itana meyi.
7 hojas de ewe odan de las que caen boca abajo.
Ewe algarrobo., atiponla, albahaca, ewe dundun, paraíso, escoba amarga, ewe ikoko (para el omiero).
Se rompe el Osun.
Se prepara el omiero con las eweses, agua bendita y el efun.
Se preparan los platos con mariwo, 2 ila, 3 hilos de soga y 4 awado mora.
Se pinta la atena en la parte de debajo de la ikoko:
+ +
I I I I
I I I O
I I I I
I O I I
+ + +
O I O I O I
I O OO I I
OO O I O I
I I O I I I
+ +
I O OO
I O OO
I I OO
I I O I
Esta atena se cubre con las hojas de ewe odan y se ponen 9 pedazos de coco con epo y una atare cada uno de esta manera:
O
O
OOOOO
O
O
Esto se hace para depositar la limpieza.
Se atefa con ashe ina, añari, se prepara el Igbo de eggun. Se atefa al revés de arriba hacia abajo.
Se les da entrada a los dolientes al cuarto, marcando con efun a todos y se les ordena a sentarse.
Se le da el osiadie a los guerreros.
Se despoja con el Ozain y se comienza a hablar Ifa.
Cuando se termina de hablar Ifa se limpian con trapos.
Ya averiguado si el owofakan se va o se queda, se le da la adie dundun a Orunmila, quebrándole la leri contra el suelo y se rompe el plato. Si se owofakan se queda, se manda la adie para ile odo, si se va se mete la leri de la adie por el ano de la misma, los ikines uno a uno se mete por ahí y por último la tablita y se manda para ile odo.
Los guerreros se mandan para enigbe.
IKINES JORO JORO ALIMO.
Se prepara un omiero con ewe odan, ou, papasami, tete, dundun y albahaca. Se coge un puñado de hojas de odan se tiran para arriba y fijarse como caen, se leen las que caen boca arriba como el caracol, por ejemplo, si caen tres boca arriba se separan y se vuelve a tirar el resto, separando las boca arriba si estas tiradas con la primera les falta para llegar a 9, se tiran el resto y las que caigan sólo se cogen las necesarias hasta completar las 9, las hojas extras se meten en una igba.
Se ponen los Oshas en su sopera sin agua y los secretos en un plato aparte. Se coge el dilogun, se le da cuentas de la muerte de su hijo y se pregunta si está conforme, esto se hace sin moyugbar a nadie.
Se dice IGBA AKUA KU YEGBO y se tiran los dilogunes, la izquierda dice que, si y la derecha dice que no, aplicando la regla del caracol.
Hay orihate que emplean 2 otases de la calle como Igbo, pero esto no es necesario.
Después se pregunta en igual forma: TWO LOBE LONI
Se va con sus hijos.
Si dice que, si se rompe la sopera, platos y el collar en el caño, las otases se botan en ile odo, los dilogunes en una bolsita con eku, eja, epo, ou, efun, que se va con el difunto.
En la igba donde se echaron las hojas de odan que significa el lavatorio, se echa el palo de la consagración que significa el fifí leri, oshe, estropajo, significa el baño de Osha. El almagre y los polvos de la pintura representan el osun leri. El ori, epo, efun, eku, eja, el ashe leri, las cuentas de varios colores, los Oshas que lo dieron.
Hecho lo anterior moyugbando se mata un jiojio destruyendo la leri contra el suelo, se mete dentro de la igba. Este jiojio se llama Adie Itana, el que abre el camino. Se da para que el portero de Oro Arere de Olofin haga llegar el espíritu ante Olofin.
Después cada asistente menos de la familia de Osha despedazan pajas de maíz y las echan dentro de la igba para cubrirlo todo bien, se mete en un cartucho y se pone debajo del féretro, en la parte de la leri, esto es lo primero que debe salir al partir el entierro y se rompe la tinaja.
Si el fallecimiento es del oddu Ofun se le hace itutu con eure eke.
Los Oshas Ibeyis se retiran con obi.
Inle con el caracol de Yemaya.
Hay santos que nunca se retiran como Oduduwa, Yewa, Brommu, Bronsia, Olokun, Orishaoko, Iroko, Inle, Nana Buruku, Abañi, etc. Estos se pasan a la familia.
Si el Osha se queda se pasa por la ikoko de omiero y se enjuaga, se pasa por agua fresca, después por omiero, por agua, por omiero y lo deja así hasta que lo vaya a refrescar.
El awo que se sienta a hacer el itutu de awo o de iyalosha para que no se quede metido en eggun y quede limpio de todo, si tiene agua de lluvia de mayo en una palangana se coge cepa de oguede que esté un poco seca, se le da ina por una parte para lo que suelte caiga sobre la palangana y en la misma forma, juju alakaso, entonces se saca un poco de omi de allí y se lava lowo otun, lowo osi, brazos y luego elese otun, elese osi, de manera que no caiga otra vez en la palangana, de ser posible que caiga sobre un caño.
NOTA: Cuando sale eggun de awo para Ibusu Oku lleva este suyere
AYE ODDU ONILE OSUN MATILE (se repite).
Este es un río que hay en el África que separa las tierras de los vivos y de los muertos.
Se coge una igba y se le mete dentro una hoja de ewe ikoko, osun, pintura azul, 5 efun, 5 eru, ila seco, guano bendito, itana, ewe odan seco y que se haya secado en el suelo, yarako.
Se registra Osha que unlo, los otases van a ile odo.
Elewa, Oggun, Oshosis y Oke van para la sabana.
Se rompen los platos y todos los ilekes, todo se lava con ewe onifin (albahaca).
Suyere Para Enterrar A Shakuana Para Itutu: Oluo Popo Nibo
San Lázaro rinde su cuerpo en el término de sus días.
Cuando muere un iworo que lo tiene, entierra su ikoko para sacarlo a los 7 días y hacerle itutu.
Al cadáver hay que rasparle la leri para quitarle el osun y se lava la leri con omiero de emika (cenizas).
El babalawo que toma parte en el itutu, honras fúnebres, etc., recibe el nombre de Apona.
El babalawo debe tener un bastón que se llama Okuoro Eyibareo. El bastón se llama:
TORUN OSALAKUN OKUORO LOMIREO LODO ILEFUN fulano de tal OKUORO, OKUORO, OKUORO, BABA ERUSEYE.
Este rezo es para sacar el bastón, se le da eyele y se le pone un eñi adie delante, se le abre un agujerito al bastón y se le derrama el eñi, antes se le echa oñi y por último se le da eyele y se limpia bien.
El awo debe tener ashe de hojas de oguede, granada, pedazo de algarrobo, isale de aberikunlo, eku, eja, 7 awado, pedazo de yagua, 7 atare, este ashe se le echa a las otases que se van junto con cenizas de eggun.
Hay que tener preparada una igba nla con 9 hojas de ewe odan secas, que estén boca abajo cuando se hayan recogido, también se le echa ashe del anterior con efun, eku, eja, ori, pedazo de oshe prieto, y de oshe funfun, hay que tener un osiadie que se utilizará para hacer un paraldo, limpiando a todo el mundo con asho dundun, funfun ati pupua.
Las asho se ponen en el suelo y encima se pone la igba.
Cuando se termine de despedir el santo que se quede o se va, se le da coco a la igba. Llamando a eggun se rompe una ikoko keke y plato después de preguntar al santo, se hace paraldo y el pollo se echa adentro de la igba y se canta tres o siete veces:
NIBAKO SIWADELEO ANIBAKO fulano de tal y nombre del santero o del awo
IBAYEN BAYEN TORUN.
Se recogen los restos de los platos y de la ikoko y se echan dentro de la igba, se tiene preparado una palangana con omiero de aberikunlo, algarrobo, albahaca, todo el mundo se lava y la cara y se bota para la calle cuando se vaya eggun.
Siempre se le da coco a los santos antes de unlo y después e le pregunta a Orunmila, si es ikofa se pregunta con opkuele tirándolo al revés. Si es untefa se tiene que sacar la letra (se mira al muerto como en vida).
Si la persona se va contenta, siempre hay que tener un akuko o osiadie, adie meyi y hay que darle de comer al fundamento antes de que se vaya o se quede.
Si es babalawo un ikin de cada mano se le mete en la boca al difunto con una atare, epo, eku, eja, la eye de las adie que queda en el plato con las leri se ponen debajo de la cabecera, todo esto va para el cementerio antes que salga el muerto.
Las leri con la eye se van para enigbe cuando el awo no tenga kakuanardo y se le dan eyele meyi detrás de la caja del muerto.
Si se tiene a Olofin se le da eyele meridilogun en las mismas condiciones cantando:
EYE MANKIO EYE MANKIO EWEYEYE EYE MANKIO NIAREPO ODARA.
Dichas eyele se retiran y se llevan para enigbe y se echan juju sobre la eye y alrededor.
Cuando un babalawo se muere se toca tres veces la caja y se dice:
FULANO DE TAL EN NOMBRE DE IFA Y EL NACIMIENTO.
IBAYEN BAYEN TORUN ADEOSA ADEDEGUN OYEYEYIMEYI NILEFUN OYEYENISA OTURA NIKO OYEYE NILORUN IRETE YERO OYEYESI OKUORO OBEROSA ADELEYIKUN ASHIKUELU OGGUNDA FUN.
OKUORO LAWEO ADEDELE OKUORO LAWERE ADEDELE OKUORO LAWEO ADEDELE IBAYEN BAYEN TORUN LADEO.
Esto es lo que llamaban los lukumies la mesa del año.
Los criollos han cambiado los principios básicos de todas esas misas y decimos los principios porque hay quien lo hace a los tres meses, lo que hacían los africanos al año.
Repetidas veces hemos dicho que el levantamiento del plato es una misa africana, pero también es el tributo que se le está pagando a la tierra de las ceremonias que se han hecho en vida al difunto, para que descanse en paz. Cuando una persona se consagra, tiene que a los 7 días que hacer una ceremonia que termina en la plaza, así mismo después de muerta a los 9 días, después regresa a la misma iglesia a la misa. Se le da obi omi tutu y de todo lo que se haya desayunado por los presentes. Acto seguido se le hace Oro cantado. Esta es la misa de los 9 días lukumi.
A los 3 meses de haber hecho Osha, todo iworo debe hacer el ebbo meta o de los tres meses, así a los tres meses de muerto se le hace una misa que consiste en: si es hombre akuko meyi funfun y si es mujer abeboadie meyi funfun, tallo de oguede que simboliza a la persona, hojas de oguede, ajiaco, eko, ekru, ekru aro, eru, obi, olele, oti bembe, itana, akara, asho funfun, ori, oñi, atare, eja, epo, adalu.
Al año toda persona consagrada en Osha tiene que hacer el ebbo del año con un animal de cuatro patas a sus Oshas. La misa del año lleva los mismos ingredientes que a los tres meses, además de agutan o abo y después se da un tambor a eggun.
El levantamiento del plato se le hace a la persona que haya puesto la mesa, es decir a los iworo que en vida hayan hecho 2 o más consagraciones de Osha o que hayan recibido pinado.
Recuerdese que a ningún africano que tuviese más de 8 ahijados se le ha hecho el levantamiento del plato.
Primero al difunto hay que hacerle las honras en una iglesia, darle de comer en la casa un abo o agutan y después poner en un rincón de todo lo que se cocine ese día y se encienden 9 itanases, se ponen flores, asha, vaso con agua y prepararlo todo para el tambor a eggun.
Después de terminada las honras se le pone su desayuno.
Se mata un elede y se hacen las demás comidas para el almuerzo.
Hay que tener bastantes platos nuevos, mantel largo, para después que se haya terminado el almuerzo se tira del mantel para que todos los platos se rompan. Aquí comienza el Enyero, es decir llamar al muerto, se empieza a cantar solamente suyeres de eggun y comenzará a tocar el tambor.
Hay que tener también 9 varas de cretona.
Los santos que vienen ese día serán solamente para llorar, pues no se consulta a nadie.
Los que participan en esto, en la víspera tienen que rogarse la leri.
Se baila con una careta de eshin, se coge una batea grande y se llena de omi u omiero, se le meten boca abajo 9 o 12 platos, en la misma forma 9 o 12 igbas keke y cuando se esté llamando a Oro, en el momento en que los batás estén tocando sus suyeres, con 2 palitos al mismo compás se van tocando las igbas que están dentro de la batea y cuando se termine la ceremonia se van rompiendo los platos y las igbas dentro de la batea y luego ese material y lo demás de eggun se entierra.
>Nota
Al otro año esta ceremonia se hace arroz con ere dundun y se le pone un poco a eggun y los presentes unyen del mismo.
ASHOLA MIKI EGGUN IWORO
La sábana es la gloria del muerto santero.
PARE MI LAWA MI AYAGBA DIDE IKU IKU UNLO.
Rompe, levantemos al muerto.
Se le da obi a eggun, luego se procede igual que el omiero, poniéndolo al lado de cada Osha un plato con pedazos de coco de acuerdo al número de la marca del santo con su correspondiente atare.
Pedazos de coco atare
Elewa de cabecera…………………..7………………………………7 epo Elewa………………………………….3………………………………3 epo
Oggun de cabecera………………….7………………………………7 epo
Oggun…………………………………3………………………………3 epo
Oshosis de cabecera………………..7………………………………7 epo
Oshosis……………………………….3………………………………3 epo
Obbatala macho y hembra………….8………………………………8 ori
Oya…………………………………….9………………………………9 epo
Obba…………………………………..8……………………………….8 epo
Oshun…………………………………5………………………………..5 epo Yemaya……………………………….7………………………………..7 epo
Babalu Aye……………………………7……………………………….7 epo Orishaoko……………………………..7……………………………….7 epo
Olokun…………………………………8……………………………….8 epo
Yewa…………………………………..9………………………………..9 epo Brommu……………………………….8………………………………..8 epo
Yembu…………………………………7………………………………..7 ori
Oduduwa………………………………16……………………………..16 ori
Inle…………………………………….7………………………………..7 epo
Dada…………………………………..6………………………………..6 epo
Shango………………………………..6………………………………..6 epo
Ibeyis…………………………………..4………………………………..4 epo
Aggayu………………………………..9…………………………………9 epo
Iroko…………………………………..10………………………………..10 ori
Se le da a cada uno su animal correspondiente echándole eye al plato de obi, después se le pregunta a Osha para donde quiere ir incluyendo al plato
Fulano de tal KOFIEDENO AYAGBA LAWA ODORO KOFIEDENO (3 veces)
BABA EYIOGBE KAYEREO (2 veces) ADEDOSA KAYEREO KAYEREO BABA
OYEKUN MEYI así cambiando el signo, MALOWO KOFIEDENO ABOKU
ABOKU OMOLAWO KOFIEDENO ABUKO ABUKO fulano de tal OMOLAWO ABUKO fulano de tal OMOLAWO KOFIEDENO ABUKO (se repite varias veces).
LAKUNFAO OKU ORO ERUNSEYE BABA ORUN BABA ERUNSEYE
LAKUNFA OKUORO OKUORO, OYABINI LALEO OLALA OYABINI LALAO OLALAO OKUORO YANSA BINI LALAO OLALAO YANSA BINI LALAO OLALAO.
OLOFIN LERI LALAO EYEWELEO ODORUN LERI LALAO ADALEO fulano de tal LERI LALAO AYEWELEO ODORUN LERI LALAO fulano de tal LERI LALAO AYEWELEO en este canto se limpia la caja del muerto y la ewe se bota para la calle.
KAREO SIWALE fulano de tal KAREO SIWALE fulano de tal SIWALE con este canto se baila alrededor de la caja y se va soplando oti.
YEWA SOPUSOPU EWE IKOKO SOPUSOPU fulano de tal SOPUSOPU, en
este canto se coge una hoja de malanga y se tapan los ojos del difunto, como secándole las lágrimas al muerto y después se coloca la hoja de malanga debajo de la caja para que se vaya con el muerto. Cuando llegue al cementerio se canta el mismo canto.
AWA INLE GUNGUN SIWADELE LAERE fulano de tal AWA INLE GUNGUN
SIWADELE LAERERE OKUORO AWA INLE GUNGUN SIWADE LAERE
LAERE ERUN AWA INLE GUNGUN SIWADELE ADORO AWA INLE LAERE, DIAMUGARA KOFIEDENO BABA ADEDELEPO, ADEDELEPO ADEDELEPO BABA ORUN.
Cuando sale el cadáver se tiene una igba con agua regando agua en shilekun, cantando:
FELEYA KUNFELE OKUORO FELEYA KUNFELE fulano de tal (3 veces) EYEMANKIO EYEMANKIO EWELEYE EYEMANKIO NIAREPO ODARA (3 veces) EYEMANKIO EYEMANKIO EWELEYE EYEMANKIO ASHIKUELU ELEWAO.
Entonces se bota la igba para la calle para que se rompa.
Se hace porque según en África al recién nacido se le hace a los 9 días la ceremonia de Orukere Sami o sea ponerle su nombre, pues cuando se considera que Elewa ha entrado en Ara y en Emi, es decir los 4 componentes del alma humana. Así a los 9 días del fallecido se considera que el finado recibe su Orukere eggun y se desprenden los 4 elementos de su alma.
EWE IKIKI EWE IKOKO EWE MI.
Esta ceremonia que se hace a los 7 años después de entierro, los parientes de santo o Ifa visitan el cementerio y ante la tumba del fallecido hacen ceremonias de ofrendas de sese, isogui, cantan y le dan obi omi tutu, luego se regresa a la casa y toman en honor del difunto.
Recibe el nombre de la ceremonia de iniciación en los cultos de eggun que conocemos como jurarse en eggun.
Es una ceremonia que se realiza llamando a eggun unshebo del sujeto, o sea a Eggun Amego Amora Oro.
Con esto se le confiere el poder sobre la tierra y se emplea para darle conocimientos a eggun. Se hace según indique eggun a través del Oráculo de Ifa, con eja bo, akuko, adie, eyele, etu, etc.
Se usa como símbolo de la leri eggun un obi seco que se raspa bien y con un pincel se le pinta con pinturas rituales:
+ +
I I I I
OO OO
I I + I I
O I O I I O
I O
I I
+ OO +
O I O I
I I I I
I O O I
O I I O
Si el eggun es okuni se recuesta la teja del Igbo eggun, si es obini se coloca dentro de la teja.
Se procede igual que en las demás rogaciones de leri, sólo que aquí la leri es simbólica y no existe el cuerpo. Se le da eye del animal cantando:
FOLORI EYE FOLORI EYE LERI EGGUN
Después se le pone ou y se la canta:
ALEYE NILE KONSO WADELE KAURE EGGUN
LOA KO KONSO WANDELE KAURE EGGUN
OBA ILE KO LELE AFERE AYE ODUDUWA
OBA ILE KO OKUA RELE AKUARE AKUARELE
BABA KORIBO IKU EGGUN
ABEYE NILE IFA WARA WARA EGGUN BAWA OMO NILE FUN.
Se le da obi omi tutu se quita el ou y se pregunta si se le da el obi a la persona para que se lo lleva para su casa o de lo contrario que lo deje debajo de aragba.
BABA EYIOGBE:
AIYE LEKI OMI NIKU EGGUN ATATABIAKU ONI OSHA PASA ILU AKE
AYALOLA ABO ALALOKU OMO ABEKU OMO BIDO OMO ENI ASHITI EGBALODA TI ODI DUDU EGGUN ALAÑI LAÑI I OMO PAULO LAYE ISHU NIGBU JEKUA BABA EGGUN.
OYEKUN MEYI:
ALIKUTA ADAGBAOYONO IKU DIWELA DIWELA OYONO MOLE ENI EGGUN OKPA EJO NI EKUA AJA EKU NI EJA OGBENI MEGU IKU BONLE IKU OKUA OBIGDE KELE OJA MOSHE DAYI IKU KONO OSHAME AIYE DE.
IWORI MEYI:
IWORI OMOSO IKU ERI OFO OSHESHE OKU WALODE EDA FERE AUN LODA AIYE TIMBELORUN TINSHE OMO IKU EGBADO IKU KONO OSHE OGBA SHOFO EGUNGUN.
ODDI MEYI:
OKUA LERI OKUA AJOKO BILE KALE BABA IKU YEWE OLOFIN LOGBADONO OGBE KOKU LEGBE NI ODO KIATE BOKU OLOUMARE ORA ONIGBO OKINU.
IROSO MEYI:
OSINIELASHE ERIKU OFOSOSILO UNTEDE FISELE AUN TOYO IFA
BEGDE MEYI EGUNGUN ENI AGBA IGBAE IKU TOLENU ASHE BABA EGGUN AGBA OMA UMBELEWO EGGUN OTUN UMBELEWO EGGUN OSI IGDELE IKU BABA EGGUN.
OJUANI MEYI:
EGGUN OWINO EGGUN GOKO ESHU WINLO KAGBA ALATONO IWI OKOLOWO NI EGUNGUN KOMA YAMI EIYE ONI KUANI EGGUN KOSIKUA NI IKU KOSI MAYEGBI.
OBARA MEYI:
AKO OMO OLOWO DUDU BETOKU BOLI KAGBA KOTOKO BOGBO KOEL IKU YEWE ABAJE LORUN ADIFAFUN LOKUA OMU OLOKOAJALOGBE AJAGMODE EGGUN OTA OLOWO MOKUO IKU MUJE MAWA LOGDE.
OKANA MEYI:
OKANA MEYI OKANA OYINI AYALOGDE EGGUN AROGUYE GUYE BABA AWO EYEGUN ONI KARAN OMOLORUN OMO IKU OLO IKU LOGDA UMBAYI ORUGBO BABA EGGUN BOGBO MO IKU ALASHONA.
OGGUNDA MEYI:
ALAGBASA AWO AJU OTI ITAKU KUAKORO AWO EFO ELOGDEO ADIFAFUN EGGUN ASHE DALEWE ISHE NINKO NIKA NIKA ENITOKU BOGBO EGGUN TOLO AWO ELAFUN ESHI EGGUN.
OSA MEYI:
OYIYI NIMOYI NI MONU GUNGUN LORI OWIRE ODE NO MOYE NI MOGBA
ORISHA EGGUN AMAIYEGUN OBENDALA LIWA LIWA IWI IKU TI UNLO
UMBO ILE AWO KOLEGDELE AEO OMOLOKO ELENU LOSIDE NIGBE
YAKO ELENU UNLO DUN BE ALETELO UMBO AWO KOLE DELE EGGUN AWO DIMBE ALAGBA OLE NI OSHE GOGO EGGUN KOWA FOYI MOGBA OSHE GOGO EGGIN KOWA MOYU DOTA AGBO TA EYI OZAIN IKU.
IKA MEYI:
IKU EGGUN KATI KOKAMI EGUNGUN MOWA IKA ODDU KATIKE KAMI ALAGBA AFERE ARA ONU JONKA AWA AGUNFAO O EGUNGUN AIYE ILE.
OTRUPON MEYI:
ODI LONA AGANA MUYA BABA EGUNGUN ODDU ODODABA LOGBO IKOKO AA UMBO AWA OMA LEWAYA IKU OTARI BASHO EGGUN.
OTURA MEYI:
IGBORETE EGGUN MALE OLUPARAGDA ALUKARAGDI EGGUN
ADAFUMBO UGBU ONETI TIMBELORUN AGBOÑU ADIFAFUN EGGUN OSHE OKO AGOGO MADENA ILA EGGUN IBUSUB OKU EGGUN BOGBO OTERI MALE.
IRETE MEYI:
KO NILE FELU BANA IKU YE BOGBO ESHU IGUIDI EGGUN AJALORUN ENI IKU OKUAYA EGGUN EGGUN LELE BELELE WOLU ADIFAUN OLOGA EGGUN DUDU MOWA AWEDU IKU.
OSHE MEYI:
BABA EDA BISHE AIYE BABA EDA BISHE IKU ODDU KERE KERE OMO
ETORE EGGUN TOMI REWO LOKO LADE TOGBAKIKAN EGGUN WASI AIYE.
OFUN MEYI:
EGGUN AFAFA OSO AIYE OMODE AIYE ONDO AMALA BIMALA AWO
EGGUN BOIKU AWO EDA EWE TE DE MOLE AWO LELE AWO LINFOWO
IKU KAKUNKUN DAGDA OMO TOKO ALAGBA LAGBA TIMBELORUN
TIMBELODE AFOAWEMINO OGDO AIYE IFA ONIMO ALEJAGBA EGADO PITA MAJETA OPAWA EGGUN IFA DOPITA MAJETA DOPAWA IKU EGGUN AWO.
Como primer paso se presenta la igba al cielo y se dice:
OLORUN, OBI OBARI BODA EGGUN.
Se pone en la circunferencia y se dice:
BOGBO EGGUN AKUALA YABE, EGGUN ODARA, OBI YAYI ORUN AKUELELE, OBARI BAYE, OBARI BIKU, OYIYI.
Entonces picando un pedacito de cada obi se reza:
ALAFIA OLORUN FIEDENU KINKAMASHE LODE, ASHE ORUN, ASHE BOGBO EGGUN TIMBELORUN OLODUMARE.
EYEIFE BABA IKU ORUN ASHIKUELU, DEDE LABORU, DEDE LABOYA, DEDE LABOSHISHE, INLE AFOKAN KAWAYO, OBI FIEDENU.
ITAWA, DEDELAWA OMO EGGUN, OMO ILU SHEWE LOYE ORUN
KUAYORE, OMO TIMBELORUN OLUO OLORUN LODO NILEFUN FIEDENU. OKANA, OKANA SHIRE ASHIKUELU OLELE LEYE, EGGUN INKAN BURUKU UMBATI OSODDE UNLO FIEDENU.
Ahora picando a los 4 pedazos a la vez se dice:
OYIYI IKU, OYIYI EGGUN, OYIYI ORUN, OYIYI OLORUN, OBI ADELEMPO. ODARA, ODARA IKU UNDEDE ORUN SHANGO FIEDENU (fulano de tal). Se ponen las manos hacia arriba y el awo oficiante se hará una cruz en cada mano, las vira y se hace una cruz encima de las manos, coge un buche de oti y lo sopla en sus manos sobre el círculo, entonces se da a conocer con el rezo:
EGGUN INTORI GARO, EYIRAN LOMONI
EMI ARA, EMI IFE, EGGUN EMI
INTORI ODDU IFA ARISHE SI NI OBI EGGUN (se explican los motivos).
Después se reza Oshe Bile y luego el Oshe Bile de eggun:
OBI YEKU YEKU AWALORUN MAWABIFE
OBI EJA ORO MAYEBI OBI MAFUN
OBI TIWA MAYEBI, UMBATI UMBAKUN OLORUN
OBI LAFIBIKU EGGUN OKANA YUREO
ODIMA ODIMA ONA KODIMA OKANA YUREO EGGUN OKUO OLORUN, OBIBI EGGUN ODARA BIAYE.
Entonces presenta los 4 pedazos de coco al cielo y dice:
OBI EGGUN IKU OLORUN.
Los pone en el suelo y con la mano derecha echa agua, luego con la mano izquierda y dice:
OMI, OMI FUN EGGUN EMI BELEKE, OTUN ONI OBBA, OSINI TANSHE, WERE, WERE IKU OMAYA.
Se echa agua sobre el coco diciendo:
LEYERI OLORUN, OBI BORIBIKU EGGUN, OBI ODARA.
Entonces acciona con la mano derecha y dice:
INLE NI MOKUEO el coro responde: AKUAYE (3 veces).
Después con la mano izquierda y dice:
EGGUN NI MOKUEO el coro responde: AKUAYE (3 veces).
Se vira de espaldas y presenta el coco hacia los 4 vientos y dice:
OBI FUN EGGUN ARAONU, KOYEBI LORUN
Entonces se tiran.
(COMPLETO)
LANKUE EGGUN, LANKUE EGGUN
LANKUE EGGUN ARANGONILE, LANKUE EGGUN
EGGUN NAYIO SHILEKUN FUMI, EGGUN NAYIO SHILEKUN AWA EGGUN NAYIO SHILEKUN FUMI, LANKUE EGGUN.
FUFULELE EGGUN, FUFULELE EGGUN EJA ORO AWA IKU FUFULELE EGGUN, FUFULELE EGGUN EJA ORO AWA IKU.
OBI YEKU OBI A EGGUN OBI AWA NILORUN.
AUMBA AWA ORI, AUMBA AWA ORI
AWA OSUN, AWA OMA, LERI OMA LEYABO BOGBO EGGUN KAURE
OSHE TURA: NIYEBE IKU NIYEBE IKU BOGBO EGGUN ODUDUWA NIYEBE IKU.
OTURA NIKO: BOLOKU SHANGO MOWAYE
BOLOKU SHANGO MOWAYE BABA WAYE IKU
BOLOKU SHANGO MOWAYE.
OGGUNDA FUN: IKU IKU MALONA EGGUN ALE LELE.
IRETE YERO: BABA ORUN BABA IYA ORUN
LEKUN ORUN TIMBELORUN ABURE LODE NILEFUN.
OGGUNDA BEDE: AGOGO IKU AGOGO IKU
AGOGO IKU
EGGUN BOKUN ABILODE.
OKANA YEKUN: WAYERE EGGUN WAYERE IKU
EGGUN IYA ORUN WAYERE IKU.
EYIOGBE: EGGUN AWANILORUN BABA IKU EGGUN IKU.
OYEKUN MEYI: EGGUN AWANILORUN ORANIYAN LEKUN IKU.
IWORI MEYI: YOLO YOLO LAWAO
EGGUN OBA LODE
YOLO YOLO LAWAO SHANGO EGGUN OBA LODE.
ODDI MEYI: EGGUN IKU LONA
EGGUN OBA LODE EGGUN IKU LODE EGGUN OBA LODE.
IROSO MEYI: MAMA NISHE LONA
MAMA NISHE LONA EGGUN LOFUN MAMA NISHE LONA.
OJUANI MEYI: OLODUMARE OLODUMARE
OBA YEKUN LORUN NILE EGGUN OLODUMARE.
OBARA MEYI: OBARA NIKU LELE
OBARA NIKU LELE AWO OBARA NIKU EGGUN NIKU SHANGO.
OKANA MEYI: AWA MEYEKUN EGGUN OLONA EGGUN OLONA EGGUN OLONA.
OGGUNDA MEYI: BABA LODO IYEFUN
BABA LODO IYEFUN IYEFUN MANILE BABA LODO IYEFUN.
OSA MEYI: OLODUMARE OLODUMARE
OSA ARIKU OLODUMARE.
IKA MEYI: IKA LORUN EGGUN LORUN EGGUN AWANILORUN.
OTRUPON MEYI: EGGUN IMALE LONA SHANGO EGGUN AWA OMA.
OTURA MEYI: EGGUN IMALE LONA SHANGO EGGUN AWA OMA.
IRETE MEYI: SHON SHON LONS EGGUN OBA IKU
EGGUN OBA IKU EGGUN OBA IKU IKU EGGUN IKU LORUN EGGUN OBA IKU.
OSHE MEYI: EGGUN OBA LAYE EGGUN OBA LAYE
OSHE EGGUN IKU LORUN EGGUN OBA LAYE.
OFUN MEYI: EGGUN OMA LODE SHANGO
EGGUN OMA LODE SHANGO EGGUN IKU ODUDUWA EGGUN OMA LODE SHANGO.
OMO ALAWO YARE FIEDENU LAKUNFAO, LAKUNFAO
OMO ALAWO YARE FIEDENU LAKUNFAO, LAKUNFAO
TORI BABA LELEO, TORI BABA LELEO
ASHIKUELU LELEO, TORI BABA LELEO.
BABA ORO BABA EJA ORO
LEFUN LORUN TIMBELORUN ABURE LODE NILEFUN.
TELE MOBA TELE, TELE MOBA TELE WAYEKE WAYEKE.
ODOSA UMBO ARA UMBO WAYE WAYEKE WAYE, MIO WAYE.
EEE IKI AMBELA WO, LA OSHA AMBELA WO
EEE IKI AMBELA WO, LA OSHA AMBELA WO
SHUKURO AMBELA WO, SHONKORORO AMBELA WO
EEE IKI AMBELA WO, LA OSHA AMBELA WO.
OKOKAN LAMIWAYE, OKOKAN LAMIWAYE (2 veces)
ENI BOGBO ORISHA LAMIWAYE, OKOKAN LAMIWAYE.
BOSHE BONA IYO IYO
BOSHE BONA IYO IYO
KANAN KAN LERI O FEO
BOSHE BONA IKU LOWA YE.
AWE WEMISELEO AWE AWE IKU YAYO, AWE MISELEO
AWE WEMISELEO, AWE WEMISELEO AWE, ARAONU, WEMISELEO
AWE IKU YAYO WEMISELEO, AWE WEMISELEO
MOFOYU WO RELE, MOFOYU WO RELE
MOFOYU WO RELE, ALABARO TOYALE
MOFOYU WO RELE, ALABARO TOYALE (coro)
BABAA MI KUYEO IYAA MI KUYEO, IYA OSI MAO ALABARO TOYALE
BABAA MI KUYEO IYAA MI KUYEO, IYA OSI MAO ALABARO TOYALE
IKU MAÑAME IYO, IKU MAÑAME IYO, EA EA IKU MAÑAME IYO
IKU MAÑAME IYO, IKU MAÑAME IYO, EA EA IKU MAÑAME IYO
JEKUA ORO NILORUN, JEKUA EGGUN IKU MAWA
JEKUA ORO NILORUN, JEKUA EGGUN IKU MAWA
BABA LAYEO AWO NIFA, AWO NI LAYEO AWO NIFA
EGGUN (oddu) AWO NIFA, OLOFIN LOYARE (se mencionan los 16 meyis)
BABA ULE NI OLOFIN, OLOFIN LOYIKI OLOFIN LOYARE.
IKU LAILORO, IKU LAILORO O OYALA IKU AYAWA DONA, IKU LAILORO OYALA IKU AYAWA DONA, IKU LAILORO.
AJE AJE IKU AJE, AJE TOLA IKU AJE
YEYE OUNKO YEYE OMA, YEYE OUNKO YEYE OMA
YEWA LOFINI, YEWA LOFINI, YEWA LOFINI IKU AJE.
ONARO ONO
WARA YO NILE
OMO WAWA O
AKORO ONI ODARA
IFA MODA RORO, IFA MODA RORO AJA OLELE, IFA MODA RORO SHE.
OBA EGGUN EGGUN KOWO ALELEO ILELELE
OBA EGGUN EGGUN KOWO ALELEO ILELELE.
MOFE SORO, MOFE SORO, BABA LAWA MOFE SORO MOFE SORO, MOFE SORO, BABA LAWA MOFE SORO.
SIKU SIKU ERONSI LAYE ERONSI LAYE SIKU SIKU ERONSI LAYE ERONSI LAYE.
EMI TOKEO, EMI TOKEO ARO, ABUKA EMI TOKEO ARO EMI TOKEO, EMI TOKEO ARO, ABUKA EMI TOKEO ARO.
DEDE LA EWE, DEDE LA EWE IKU OLODUMARE DEDE LA EWE O DIDEO (2 veces).
EGGUN OMA LODE O SHANGO
EGGUN OMA LODE O SHANGO
EGGUN IKU ODUDUWA, EGGUN OMA LODE O SHANGO YENYE KUYE KUYE, IKU LOYARE YENYE KUYE KUYE, IKU LOYARE.
SHON SHON SHON BAMI ILE AYA YA SHON BAMI SHON SHON SHON KUAMI AYA YA SHON BAMI.
AIBO ESE ESE AIBO ILE ILEO AIBO ESE ESE AIBO IKU SOKUO.
BOGBO SURERE BAMI KI YEWA
BOGBO SURERE BAMI KI YEWA (se repite).
SESE IRE FARA KUN FARA SESE IRE FARA KUN FARA.
BAKE OROMIO BAKE OMA, BAKE OROMIO BAKE OMA, MUNI, MUNI BAKE OMA.
EJA AROKO FARAWAO, EJA AROKO FARAWA LODE (2 veces).
BABA LAWA AWA KO RIO
BABA LAWA AWA KO RIO
MODE ITA C: KOSI NI ITA
MODE ITA C: KOSI NI ITA
BABA LAWA AWA KO RIO. MONI BABA MILONI MONI BABA MILONI.
IGBA KOLOYE, AWA INLE IGBA KOLOYE IGBA KOLOYE, AWA INLE IGBA KOLOYE.
IKU KUA LO ODE.
EGGUN ALELE OLONA (2 veces)
C: SHANGO AWA EGGUN ALELE
IKU OLONA INA BAWA IKU.
YOMBARA YOKO FARE MI YOMBARA YOKO FARE MI.
AWA IKU LELE O
WARA ASHE LAWA
LAWA LAWA, EGGUN LELE.
IKU ADE IKU ADE
BABA LAWA IKU ADE.
OSI OLODUMARE FIEDENO AKUFON AKUFON OSI OLODUMARE FIEDENO AKUFON AKUFON.
BAKA BAKA ONI OWO UMBALE BAKA BAKA ONI OWO UMBALE.
IKU INLE YOMI, OMI ARA INLE YOMI BEDURE BAYE WA O, IKU UNYEN ARA INLE YOMI.
IKU YERE, IKU YERE
AYE, IKU YERE, AYE IKU MILI, IKU MILO EYE, IKU MILO, AYE.
OKOKAN LAMIWAYE C: IYA ORISHA LAMI WAYE OKOKAN LAMI ORUN C: OKOKAN LAMI ORUN.
AWE TORO MOLE IKU O OLELE
AWE TORO MOLE IKU O OLELE
AKUKO TORO MOLE IKU DE AKOKO NIBE
IKU MO DE TORO MOLE AKOKO NIBE
EMI SE BANSE YO
AWO NIRE IKU OLELE…
OFICIANTE:
AUMBA WA ORI AUMBA WA ORI AWO OSUN AWA OMA
LERI OMA LEYAWO ARAONU KAWE
CORO:
AUMBA WA ORI AUMBA WA ORI AWO OSUN AWA OMA
LERI OMA LEYAWO ARAONU KAWE
OFICIANTE:
OMO ALAWO YALE FIEDENU AKUNFAO AKUNFAO
CORO:
OMO ALAWO YALE FIEDENU AKUNFAO AKUNFAO
OFICIANTE:
OKOKAN LAMI WAYE OKOKAN LAMI ORUN
BOGBO ORISHA LAMI WAYE OKOKAN LAMI ORUN
CORO:
OKOAN LAMI WAYE OKOKAN LAMI ORUN
BOGBO ORISHA LAMI WAYE OKOKAN LAMI ORUN
OFICIANTE:
TELE MOGBAN TELE ORUN TELE MOGBAN TELE
WAYEKE WAYEKE IROSO UMBO ARA UMBO WAYEKE WAYEKE BIOMAYENYE
CORO:
TELE MOGBAN TELE ORUN TELE MORBAN TELE
WAYEKE WAYEKE IROSO UMBO ARA UMBO WAYEKE WAYEKE BIOMAYENYE
OFICIANTE:
AWO IKAN BELAWO LA OSHA AMBELAWO
CORO:
AWO IKAN BELAWO LA OSHA AMBELAWO
OFICIANTE:
SHOMBORO
CORO:
AMBELAWO
OFICIANTE:
LAWA LAWA LA MISHE ARA ONU LA MISHE O
CORO:
LAWA LAWA LAMISHE
OFICIANTE:
LA MISHE LA MISHE O
CORO:
LAWA LAWA LAMISHE
OFICIANTE:
BOGBO EGGUN LAMISHE
CORO:
LAWA LAWA LAMISHE
OFICIANTE:
OLORDUMARE LAMISHE
CORO:
LAWA LAWA LAMISHE
OFICIANTE:
OKORO
CORO:
OKORO
OFICIANTE:
OSHINSHE IWAMA
CORO:
OSHINSHE
ORO A EGGUN (parte 2)
OFICIANTE:
IÑA ROKO FARAWA O IÑA ROKO FARAWA O LODE
CORO:
IÑA ROKO FARAWA O IÑA ROKO FARAWA O LODE
OFICIANTE:
AYE LERI EYO OMO RO RELE OMO LOYA LERI EYO OMO RO RELE AKARA IRAWO LERI EYO OMO RO RELE AYEO
CORO:
AYE LERI EYO OMORO RELE OMO LOYA LERI EYO OMO RO RELE AKARA IRAWO LERI EYO OMO RO RELE AYEO
OFICIANTE:
AYE TORI O OMODE SIKU O OLE LE AKUNFAO TORI O OMODE BOSHURE AKOKO NIBE IKU MODE TORI O MODE AKOKO NIBE ENI BAN SEYO MOBONILE SIKU O OLE LE
CORO:
AYE TORI O OMODE SIKU O OLE LE AKUNFAO TORI O OMODE BOSHURE AKOKO NIBE IKU MODE TORI O MODE AKOKO NIBE ENI BAN SEYO MOBONILE SIKU O OLE LE
OFICIANTE:
LAYE LAWA LAYE LAWA LA FISI
CORO:
LAYE LAWA LAYE LAWA LAFISI
OFICIANTE:
OKE ONA O LA IKU OSI O OYOLELE LA IKU
CORO:
OYOLELE LA IKU OSI O OYOLELE LA IKU ONA O
OFICIANTE:
AWA ONA LA IKU OSI O WA ONA OYOLELE LA IKU OKE ONA LA IKU OSI O
CORO:
AWA ONA LA IKU OSI O WA ONA OYOLELE LA IKU OKE ONA LA IKU OSI O
OFICIANTE:
EGGUN IBA RIBA SHOKOTO AWA LOYA IBA RIBA SHOKOTO AWA LOYA OMO ARIKU OLORA SENSE RIWO
CORO:
IBA RIBA SHOKOTO AWA LOYA OMO ARIKU OLORA SENSE RIWO
OFICIANTE:
IKU YADE ILE O
CORO:
IKU YADE ILE O
OFICIANTE:
IKU MAÑO IKU O FORO SI
CORO:
IKU MAÑO IKU O FORO SI
OFICIANTE:
ABRAMALE OWO OMODE
CORO:
ABRAMALE OWO OMODE
OFICIANTE:
NIKO BERE NIKO BERE SO
CORO:
NIKO BERE NIKO BERE SO
OFICIANTE:
BOGBO EKUEO MABONI SOKUN MABONI OYARE
CORO:
EWE O MABONI SOKUN
OFICIANTE:
EGGUN TE MI TA RO
CORO:
TA RO
OFICIANTE:
IKU WERE WERE
CORO:
YEWA SIRE IKU WERE WERE
OFICIANTE:
EGGUN SOKU O IYAKAN BELE SOKU O
CORO:
IYAKAM BELE
KUARALDO:
Para hacer el kuaraldo hay que preguntarle a Orunmila con qué animal se hace.
Se hace un omiero con aberikunlo, higo, algarrobo, mar pacífico, yantén y quita maldición. Se le echa oti y efun.
Se coge un gajo de cada hierba y se amarra en la pata izquierda del animal con una tira de cada color.
Se comienza por hacer un círculo funfun, otro pupua, otro funfun y dentro de este se pinta:
+ + +
I I T I I
OO O OO
I I Y I I
O I A I O
L
E
Dentro de estos círculos se pone al sujeto y delante de él se ponen las telas blanco, negro, rojo, pintando en cada tela lo que cada cual acostumbra. Sobre las telas se pone una ikoko la que se le pintará Otura Ogbe y a la que se le echará eku, eja, awado, bogbo ere, 9 pedazos de coco, un huevo.
Tronco de rama signo salidor si es hombre si es mujer
+ + + +
0 1 0 1 1 1 0 1
1 1 1 0 1 0 1 1
1 1 0 0 1 1 1 0
0 1 1 1 1 1 0 1
Un poco más allá de los paños se pondrá al santo que se hace cargo de la obra que deben ser Shango, Oggun u Ozain.
Se limpia a todos los presentes con el animal, el babalawo y por último al sujeto cantando:
SARAYEYE BAKUNO, SARAYEYE EWE
AKUKO AREMU, IKU UNLO, OFO UNLO, etc.
En la tela negra se pinta:
+ +
X I I
I O
I I
I I
X- signo por el cual se hace el kuaraldo.
Después del sarayeye se le pone al sujeto el animal en la frente para que este lo sostenga con las dos manos.
Se le da coco a eggun detrás del sujeto rezando el Oshe Bile de eggun.
Se le da coco al santo y se le da cuentas de lo que se va a hacer.
Se le hace sarayeye al sujeto y se rezan los 16 meyis y por cada meyi rezado se dice:
EGGUN YILO, EGGUN YILO.
Se le dice al sujeto que salga del círculo y de espalda a él se mata el animal a los signos pintados.
Se limpia el círculo y la atena con el animal cantando:
EGGUN YILO YILO.
Se pone el animal dentro de la ikoko después de limpiar la atena y se hace un paquete que se envuelve con las telas y se tira contra el suelo para romper la ikoko.
Cuando se termina esta operación se le pregunta a Orunmila con opkuele si ebboada, si dice que no se pregunta si el sujeto se tiene que bañar con omiero, O cualquier otra cosa que el awo crea pertinente, así hasta que ebboada.
Otro KUARALDO:
Se prepara un omiero con los eweses pertinentes, mitad de las eweses para el kuaraldo y la otra mitad para el omiero. Se pinta con efun la atena de eggun con:
+ + +
O I I I T
I I I O O
I O I I Y
O I I I A
L
E
Se persina al sujeto con el animal en un lugar apartado donde se vaya a realizar la ceremonia.
Al animal se le amarra una cinta roja, negra y blanca en la pata izquierda y se trae arrastrado hasta el lugar de la ceremonia. y se entiza resto de las hierbas que quedaron después de hecho el omiero, formando un mazo y se pone al lado de la atena.
Al pie de la atena se tienen los 4 pedazos de coco, una igba con omi, oti, itana.
Se trae a la persona de espaldas con los ojos cerrados y en la mano derecha traerá el derecho envuelto en papel de traza y se coloca al borde de la atena sobre leri atena.
Se le entrega el animal para que se lo ponga en la frente junto con el mazo de eweses.
Se moyugba y se le da coco a eggun como de costumbre.
Se le dice que se persigne con el derecho y lo tira hacia atrás sobre el hombro derecho.
Entonces el awo tomando buches de oti lo soplará sobre el sujeto en los 4 puntos cardinales y rezando los 16 meyis, tocándolo en cada meyi en el lugar indicado, dejando para último la leri, después se rezan los signos de la atena. Después dando vueltas en contra de las manecillas del reloj se canta:
ONIRE ONIRE KUARALDO SOMO
ONIRE ONIRE KUARALDO ALADO.
Se dice varias veces.
Después limpiando al sujeto se canta:
SARAYEYE BAKUNLO SARAYEYE.
Después se estrella el mazo de hierbas sobre la atena y al momento la persona da un salto hacia delante y se va sin mirar para atrás y el awo cantará mientras le da eye del animal a la atena:
IKU YERE IKU YERE IKU YERE (3 veces)
SHEWERE IKU EGGUN SHEWERE EGGUN AWA LODEO (3 veces).
Se restriega el mazo de eweses sobre la atena junto con el animal y se borra la misma.
Se echa omi rezando Ojuani Shobe se pasa a lavarse las manos, la cara y las coyunturas con el omiero cantando:
ABERIKUNLO MAREO FOSHEWAO ABERIKUNLO IKU MAREO.
Se le da una botella de omiero al sujeto para que se bañe en su casa por lo menos tres baños.
PARALDO DE AWO:
Se debe hacer si se puede en elese aragba o paraíso.
Se lleva una igon de omiero, oti, omi, osiadie keke dundun, asho dundun ati funfun, asho ara, mazo de leña (para quemar la asho ara, enseguida que se termine el paraldo allí mismo).
Cuando se regresa al ile hay que bañarse con omiero y rogarse la leri con obi, ori, efun, encendiendo itana meyi.
De la asho ara se deja un pedacito para ponerla en el ebbo junto con osiadie, eyele, obi, epo, 3 pedazos de eran malu, cuentas de bogbo osha, eku, eja, awado, atitan erita merin, ilekan, atitan ile, 5 centavos.
Se limpia a todo el mundo y se le da eye al ebbo y a Eshu del osiadie y con la eyele se limpiará sólo el awo, dándosela a su leri y que caiga desde ella hasta el ebbo la eye.
Esto se hace en nombre de Obbatala, cantándole a éste.
El ebbo se vota en ile odo.
La leri eyele se va en el ebbo.
PARALDO:
Se hace un omiero con mar pacífico, albahaca, algarrobo, aberikunlo.
Se cogen una tira roja, una negra y otra blanca y se hace una trenza.
Se coge una rama de las hierbas usadas en el omiero y con la trenza se amarra en la pata izquierda del animal.
Se hace un círculo con efun y dentro se hace otro círculo y dentro se pinta:
+ O I I O OO I I + O I I O OO I I
+
O I
I O
OO
I I
+
O I
I O
OO
I I
Encima del círculo de Oddi Ofun se pone una itana encendida
Se pone la tela blanca primero, luego la roja y por último la negra donde se ha pintado:
+ +
X I I
I O
I I
I I
X- signo por el cual se hace el paraldo.
Se procede entonces a la moyugba detrás del sujeto que tendrá el pollo en la frente. Se dice:
OMI FUN EGGUN, OMI FUN OGUERE, OMI FUN OLORUN, ABEYI OLODDUMARE, BOGBO EGGUN ARAONU KE TIMBELESE.
Se moyugba a eggun y se reza el Oshe Bile de eggun.
Se le echa oti por todo el cuerpo al sujeto rezando los 16 meyis y en cada rezo se dirá:
EGGUN YILO.
Se limpia al sujeto con el animal cantando:
ONIRE, ONIRE IKU PARALDO ALADO
ONIRE, ONIRE IKU PARALDO SOMO.
Se da un golpe fuerte con el pollo en el suelo y se mata rezando Oddi Ofun:
ODDI FUMBO ARA, ARA OSHANLA, ARA INLE MOYERENI OSHANLA LESE PARALDO IKU, ORUNMILA LORUGBO.
Se da coco y se pregunta si otan y para donde se botan las cosas.
Otro PARALDO:
Materiales:
Osiadie.
Obi.
Itana.
Eku, eja, awado, ori, efun.
Oti.
Oñi.
Se abre un kutu en la tierra y en el fondo del mismo se pinta con efun Otura Niko y también se pinta fuera del kutu.
En el kutu se echa eku, eja, awado, ori, oti, oñi y efun.
Se enciende una itana fuera del kutu.
Se sitúa al sujeto de espaldas al kutu, de manera que sostenga el osiadie con ambas manos.
Se moyugba y se le da obi a eggun.
Se coge el osiadie y situándolo en la espalda del sujeto se reza:
+ + +
I I OO I I
I O OO I I
I I OO I I
I I OO I I
El sujeto se mantiene tranquilo mientras se efectúan los rezos, pero al cantar los suyeres de los oddus entonces comenzará a dar vueltas en contra de las manecillas del reloj y se le hace sarayeye como de costumbre, cantando:
ONIRE ONIRE IKU PARALDO ALADO
ONIRE ONIRE IKU PARALDO SOWO.
El osiadie se mata dándole contra el suelo, sobre el signo de Otura Niko que está pintado fuera del kutu.
En esos momentos el sujeto abandonará el lugar sin mirar para atrás y se dirige hacia un lugar apartado del mismo.
Se le da eye del osiadie al kutu y después se echa dentro del mismo, se echa luego agua, oti, oñi, opolopo efun.
Se pregunta si ebboada y si dice que si se echan los cocos en el kutu. Se apaga la itana y se parte en 4 pedazos sin partir la mecha y se echa en el kutu rezando Ojuani Ogbe.
Se tapa el kutu con la tierra.
El awo oficiante y todos los presentes se lavan las manos, la frente, el cuello y la cabeza con aguardiente.
OPARALDO:
Materiales:
Osiadie meyi.
Obi.
Itana meyi.
Oti.
Oñi.
Asho funfun.
Detrás del sujeto se hace un círculo donde se pintará:
+ +
X O O
I I
O I
I O
X- signo por el cual se hace el oparaldo.
Al lado derecho se coloca a Oggun y al lado izquierdo se encienden las velas.
Frente al círculo se pone al sujeto.
Se le da coco de espaldas al sujeto a eggun y luego a Oggun y allí se le da un pollo a Oggun se le corta la cabeza y se le entiza a la pata izquierda del otro pollo envuelto en tela blanca. Se le sopla oti al sujeto.
Se le hace sarayeye al sujeto con el pollo que tiene la leri amarrada y se canta:
SARAYEYE AKANI LONI LAYEO OPARALDO IKU TEMI ORI BABA.
Se mata el pollo contra el suelo y se le pregunta a eggun si otan. Ambos pollos van para la manigua.
EGGUN FUMI LAU LAU, ITANA LAU LAU
SHANGO FUMI LAU LAU, ITANA LAU LAU
SHANGO IKU EGGUN, FUMI LAU LAU, ITANA LAU LAU ITANA KEKE, IKU EGGUN KEKE, ABA BORI EGGUN KEKE EGGUN FUMI LAU LAU.
SESE BAWA IKU, YOWA NI SESE BAWA IKU.
IE ILE SALUE IGBA UNSHEBO BANYE AYE.
Que se aleje de la casa, váyase lejos.
FITI IBA MI FOTO LETO FITI LETO.
Que se aleje lo malo y venga lo bueno.
ASHEGUN OLOSERUN IRE ORUN OLORUN FIFUN OLORUN IGBAE.
O: LABE OGUEDE LA BEREUNLO
C: IGBAE LABE GUEDE LA BEREUNLO.
Esto se hace cuando se conoce el nombre del eggun, a las 12 de la noche en aragba con 12 pelotas de amala.
Nombre del eggun EGGUN OLEKULU BAYA OLE DELEWE MESIRE AYE.
MAMU MAMU ANKERERE, MAMU MAMU ANKERERE AYALA MAMU MAMU ANKERERE.
JUJU MALEKUN, JUJU MALEKUN
BABA KUELE MOYARE, NI ELEWA
OBA LEKUN EGGUN, OBA LEKUN EGGUN, ONI BAWA, ONI BAWA.
EWE IKOKO TENIO TENIO
ABO TENIO TENIO
EWE IKOKO TENIO TENIO ABO TENIO TENIO.
LAYE LAWA LAYE LA FISI
LAYE LAWA LAYE LA FISI.
EKU EKU AYE EKU EKU AYE OYI LORUN OYI LORUN EKU IKU AYE EWE LAYE.
EWE LA EYE EKU OKOA LERI EWE LA AYE EWE LA AYE.
BABA FI ABO FOGUN AFOGURE SILE.
PARA ECHARLE MIEL A EGGUN:
UMBATOLO TOLO OÑIO OKIKAN, UMBATOLO TOLO OÑIO IKOKO
UMBATOLO TOLO OÑIO OKIKAN, UMBATOLO TOLO OÑIO IKOKO.
O: AGUTAN TENIO TENIO
C: IKOKO TENIO TENIO TENIO
ORERE IKI OBA, ORERE IKI OBA,
MOFOYU WORELEO, ODDU AREMU KAYOGBA,
ODDU AREMU KAYOGBA,
ODDU AREMU KAYOGBA, ORERE IKI OBA.
FUFU LELE EGGUN (2 veces) EJA ORO AWA IKU,
FUFU LELE EGGUN.
O: AKUKO MANKIO, AKUKO MANKIO. C: EWE EYE, IKU ODARA, AKUKO MANKIO O: IKU YERE, IKU YERE. C: EYE IKU YERE.
O: ERUNSEYE, ERUNSEYE.
C: EYE ERUNSEYE.
O: EGGUN AWANILORUN ERUNSEYE
C: EYE ERUNSEYE
O: EGGUN AWANILORUN. C: EYE EYELE NILEO AKOKORI LAYE EYELE NILEO.
O: ETU BALE AWA EGGUN
C: ETU EGGUN AWA OKUO ORUN.
O: AUN NA NA NIO NIO
C: AUN NA NA NIO NIO
O: EGGUN AYAKUA NILORUN
C: AUN NA NA NIO NIO
EGGUN EMI OBA YIMI INTORI ODDU IFA AWO
EGGUN INTORI NI GARO EYIRAN LOMONI EMI ARA EMI IRE.
Eggun soy yo fulano de tal, le ruego a todos ustedes que me ayuden a mí y a mi familia, pido a todos los difuntos que se acerquen a Dios para que su bendición los alcance a todos ustedes.
OSHE BILE GENERAL DE EGGUN:
EGGUN YEKU YEKU IKU EGGUN AWA LORUN YAMA BIFE OBI AYALORUN MAYEBI OBI MAFUN EGGUN TIWA.
IKU MAYEBI OLORUN MOWA LODE OBI TIWA MAYEBI EGGUN AUMBATI BI IKU DERI IRE ARAONU BAYE IRE OBIFUN FABI IRE A LAFIBIKU OKANA YUREO.
OBI EGGUN OBI IKU OLORUN.
BABA fulano de tal LOSI OLODUMARE OKU ASHE IKU ORUN ORI MULUKU
MULUKU AIYE ORINI KAMU KUADA ONI ORI TUTU NENE IRE ARIKU, IRE OMA, IRE AWO AWORI BIYA ALUMU WAYIRE.
AYAGBA MOSI AYUGBA IGBAE BOGBO OLO ABALAÑA LENI SALE ORUN
ONI MA YEPO KAMA YEKUE KOMAWA YENI OLOFIN OBE EKUE BURUKU KOLOYE OKUA ATANTA IGBAE AÑABI AWA MATO IGBAE ADESHINA, AWIRIWI INSHE ILE IFA BOLA IGBAE ADOFO IGBAE OKILAKUA IGBAE.
OSHE BILE EN ARARA:
KOTOTOBI ADRA MIDOPUE ADRA WEÑI KUNO SHUMI DOKUE SESUSO MOKUA NOKUVAA SHUAGI NOWA SEDOMOA.
Muerto sagrado, Adra nosotros te agradecemos. Adra nuestro señor de la muerte, nosotros te agradecemos. El pájaro que vuela no puede tocar su cola con su cabeza. Así tu compañía es inevitable, ayúdanos a que sea bueno.
Como la medida estándar de la persona oscila alrededor de 1.60 m se toma un palo de ese tamaño que ya este curado se pregunta de qué árbol se coge. Este palo se forra con tela guarapeteada se remata con un güirito al que se le abren tres agujeros en el frente para simular los ojos y la boca, estos se ponen de caracoles vueltos al revés, el güirito se rellena con Efun, cuatro clases de pintura, Kolá, Erú, Obí, Osun, Lerí, nueve Atare, Ekú, Eyá, Epó, Ori, cuentas de todos los colores, cuatro pedazos de Obí, se le echa Otí bemba, Otí Loro, tierra de Ile de Ikú (puerta y cuatro esquinas) y Yefá de Orunla de los signos Oggunda fun, Ofun Meyi, Oyekun Meyi, y Otura Ogbe; después se taponea, se le ponen nueve cintas guarapeteadas y en el centro una negra, se le da Unyen al muerto y se pone este Okpan Eggun, después se limpia, se pinta con Efun el güirito y se pone en el patio, se le alumbra todos los martes, se le da coco, tabaco, agua, aguardiente y Bogbo Tenuyen. Esto solo se saca cuando se le toca a Eggun o se le da de comer. Este es secreto de tambolero, pero puede tenerlo cualquier Iworo de Ocha o de Ifá que se lo hayan indicado.
COMIDA A EGGUN:
Para darle eye se cuenta con diferentes medios y para ello hay quien lo hace en un plato o dentro de una igba, en ocasiones directamente en el excusado, pero la forma más correcta es sobre una teja, dicha ceremonia está reflejada en Oyekun Meyi y Ogbe Osa.
Para esta ceremonia cogemos una teja de barro y sobre la cual pintamos la atena si es okuni se pinta sobre el lomo y si es obini se pinta por la canal.
Esta atena se traza con efun y eru, se preparan 9 pedacitos de coco que se le untará de epo y en cada pedazo se pondrá una atare, eku, eja, awado y cada uno se coloca sobre un oddu de la atena. En forma de herradura se encienden 9 velas detrás de la teja y de izquierda a derecha se comienza a encenderlas cantando:
EGGUN FUMI ITANA LAWORO ITANA EGGUN LELE KUN
ITANA EGGUN LELE KUN OLODUMARE EGGUN LELE KUN AWA OLORUN EGGUN LELE KUN.
En este mismo suyere incluiremos el nombre del difunto al cual se le hace la ofrenda. Terminada esta ceremonia se le da obi a eggun de la siguiente forma: se colocan los obi en el suelo frente a la teja en línea recta y boca abajo y se comienza a moyugbar dándole cuentas a eggun de lo que se va a hacer, una vez terminada la moyugba tradicional rezamos:
Oshe Bile de eggun:
OBI YEKU YEKU AWA LOFUN
YOWA NI FE OBI OYA
ORUN MAYEBI OBI MAFUN EGGUN
OBI TIWA MAYEBI EGGUN UMBATI
UMBAKU OLORUN MAWA YERBO EGGUN
OBI LAFI BIKU OKANA YIREO
UMBATI BIKU LOWA LESE IRE
ARAONU OBI IFA
OBI FUN EGGUN
OBI FUN INLE
OBI FUN OLORUN OBI FUN EGGUN ODARA.
Después de dar coco se da la eye. Los animales destinados a eggun en el caso de las aves no se le lavan las patas, ni el pico, sólo se le rosea oti en la boca, en algunos casos se cogen por las patas introduciendo las alas en un recipiente con agua de lluvia y sacudiendo este en el aire hacemos que mojamos a los presentes, en otro caso en dependencia de la gravedad de la situación y limpiamos directamente a la persona de la ofrenda cantando:
O: SARAYEYE BAKUNLO SARAYEYE IKU UNLO
C: SARAYEYE BAKUNLO SARAYEYE
O; SARAYEYE BAKUNLO SARAYEYE (todos los osogbos)
C: SARAYEYE BAKUMLO SARAYEYE
Después de limpiar a la persona empezamos la matanza.
Se le arrancan plumas del pescuezo del animal y se canta:
O: ÑAKIÑA ÑAKIÑA LORUN
C: BARA ÑAKIÑA ÑAKIÑA LORUN BARA ÑAKIÑA ÑAKIÑA.
O: YAWESE YAWESE IKU OLORUN C: BARA YAWESE YAWESE LORUN BARA YAWESE.
Se le introduce el obe en el cuello del animal y se canta:
O: OGGUN SHORO SHORO
C: EYEBALE KARO
O: AKUKO MANKIO, AKUKO MANKIO
C: EWE EYE IKU ODARA, AKUKO MANKIO
O: IKU YERE, IKU YERE C: EYE IKU YERE
O: ERUNSEYE, ERUNSEYE
C: EYE ERUNSEYE
O: EGGUN AWANILORUN ERUNSEYE C: EYE ERUNSEYE
O: EGGUN AWANILORUN
C: EYELE NILEO AKORO LOYE NILEO
O: ETU BALE AWA EGGUN
C: ETU EGGUN AWA OKUO ORUN
O: AUN NA NIO NIO, AUN NA NANIO NIO
C: EGGUN AYAKUA NILORUN AUN NANA NIO NIO.
Cuando se termina de desangrar al animal, no se le corta el cuello.
Se le deja caer oti, omi y oñi de forma tal que el residuo caiga a la teja. Se coloca al animal en el suelo y se reza:
OGBE ROSO UNTELE IFA TO MALE KUIN.
Se procede a arrancarle las plumas y a tapar con ellas la teja cantando:
O: ERAN PO POMI
C: ERAN PO POMI EYE.
EGGUN LOKUA OTI LAIRO
EGGUN LOKUA OTI LAIRO
EGGUN LOKUA OMI LAIRO
EGGUN LOKUA OMI LAIRO
EGGUN LOKUA OÑI LAIRO
EGGUN LOKUA OÑI LAIRO
Se coloca al animal boca abajo frente a la teja de forma tal que la leri quede encima de ella. Acto seguido se toma el bastón de eggun y golpeando con el mismo el piso, se comienza a cantar los suyeres de eggun, según las reglas africanas como mínimo son 9 y como máximo de 16 a 32 suyeres.
Después de terminados los suyeres tomamos los cocos y preguntamos si eggun odara umbelo otan. Si el eggun cierra satisfactoriamente ponemos los cocos boca arriba y le echamos agua cantando:
AWARA WARA, OBI MA YEKUN AWA
Viramos los cocos boca abajo y haciendo la misma operación y se canta:
OBI IKU, OBI IKU LELE OBI AWA LORUN.
Después todos los presentes de mayor a menor toman un poco de cascarilla en ambas manos y proceden a limpiarse con la cascarilla y la derraman sobre la teja cantando:
BABA LORDO NILEFUN BABA LORDO NILEFUN
NILEFUN ONILE MANILE BABA LORDO NILEFUN.
Los animales de eggun se entierran en un joro joro o kutu fundamentalmente en ile Iku o en otras ocasiones al pie de un árbol de aragba, jobo, algarrobo, etc.
Se traza un círculo de efun en la tierra y se pinta en el centro Ogbe Roso, se reza este oddu y se comienza a abrir un kutu. Se colocan los animales dentro de él y encima de ellos se echa efun cantando y tapamos el kutu de la siguiente manera:
En el primer puñado se toma con la mano derecha, la persona que ejecuta la ceremonia se persigna con ella, la besará y la dejará caer cantando:
O: IGBA KOLOYE IGBA KOLOYE
C: AWA INLE IGBA KOLOYE.
Después de tapado el kutu se le deja caer abundante agua cantando:
FELEYA KUN FELEYA EGGUN OKUO OLORUN.
Encima del kutu de forma ritual dejamos las ofrendas ebbo, ekru, akara, eja, awado, oti, maíz finado, rositas de maíz, café, ajiaco, flores.
ATENA SENCILLA PARA UNYEN EGGUN:
+ + + + + + + + +
I I O I I I OO O I I I O I I I OO
OO OO I I O I I I I I I I I O OO
OO I I O I OO I O I I O I I I OO
I I I I O I OO O I I O I O I I OO
CONSAGRACIÓN DE LOS CUJES SEGÚN JOSÉ AKONKON:
Son 9 cujes o pashanes, se pueden hacer 8 de ewe atori y 1 de tamarindo, el tamarindo irá en el centro. Se entizan con una tira de asho pupua, dundun ati funfun. Los cujes pueden ser de rasca barriga.
Estos cujes se llevan para un platanar que esté en el campo y al pie de una mata de oguede se le da cuentas a eggun de lo que se va a hacer.
Estos cujes se llevan para la casa y ya se tendrá preparado un omiero de ewe fa, se lavan y se le dan eyele meyi. Las eyele van al pie de aragba donde se entierran.
A los cujes se les pone eku, eja, awado, epo, oti, ori y se dejan al sereno y al otro día se llevan para la misma mata de oguede con eyele meyi, una funfun y la otra dundun y se le da cuentas a Iku y a Oro de lo que se está haciendo, se marca al pie de la mata:
+ + + + + +
I I O I O I I I O I OO
I I I I I I I O OO OO
I I O I I O I I I O OO
I O I O O I I I I O OO
Después de todo esto se le canta a eggun.
CONSAGRACIÓN DE LOS CUJES SEGÚN MIGUEL FEBLES:
Son 3 o 9 y pueden ser de atori, guayaba, rasca barriga, tamarindo, etc, nunca de algarrobo.
Se ponen delante de Shango y de eggun y se dice para que los quiere, entonces se rosean con oti y se marca:
+ + + + + + + + +
O I OO O I I I O I OO O I I I OO
OO OO I I I I I I I I I I I O OO
I O I I O I I I O I OO I O I I OO
I O I I I I I O I O I I O I I I OO
Cuando se van a usar se marca:
+ + +
O I O I I I
I I I I I O
O I I O I I
I O O I I I
A los cujes se les amarran cintas dundun, pupua ati funfun entrelazadas y se les rosea oti.
Se les da de comer eñi adie, oñi, picadillo, eyele meyi llamando a Oro y a Ororan, diciéndole lo que se está haciendo y poniéndole una flor de agua con la que se limpiarán los presentes, entonces se levantarán estos y se ponen delante de la mata de oguede. Se tienen dos pollitos de una libra cada uno y dando las 12 m, se le dará un pollito a Okun Olorun sobre los cujes, con el otro pollito se le presenta al cielo se le da a la sombra (oyiyi).
Se busca a una omo Oshun para que lo cocine en una ikoko oshinshin de acelga, otra con caldo de malanga amarilla y otra de ishu, a esto se le echa opolopo epo, también se preparan 9 bolitas de malanga amarilla, 9 olele, 9 ekru aro, 9 adalu.
El awo prepara una ikoko de ila, otra de amala con todo lo demás cocinado se le pone al pie de la mata de oguede y se le prende una itana por 9 días rezando:
PASHAN TAFINO IBALE BELETO AJAFUN AWO.
Entonces se coge ashe de los signos hecho de atori y se le echa encima a los cujes parados al pie de la mata de oguede y se le da akuko funfun llamando a eggun.
El awo tendrá en el ile preparado un omiero de todas las hierbas para bañarse terminada la ceremonia y se obori eleda con eyele meyi funfun, obi, ori, efun, etc.
Se da obi y se recogen los cujes. Cuando se retiran se rompen y se les dará un osiadie dundun en el mismo lugar de la ceremonia, o si no en una mata de oguede diciendo:
USTED QUE SIEMPRE ESTÁ CONMIGO SÁLVEME LA VIDA.
Se pasa ori, efun, epo, oti, eja tutu diciendo lo mismo anterior.
EYE MAWEO EYE MAWEO EYE MAWEO EYE MAWEO ERU REPE ODARA EYE MAWEO
ASHIKUELU ELEWA EYE MAWEO.
ATORI MONI OTORO E NIKU ATORI PASHAN.
UNO KOO MOPE OGO BI MO BI ISAN YI BI IRE MI OYALE NUA OO
(Yo te llamo si yo golpeo la tierra, preséntate).
Cuando se dan tres golpes en el suelo se dice:
BABA BABA BABA DA MI NOJO
(padre, padre, padre respóndeme).
El pashan se pone en un rincón cubierto con asho pupua, dundun ati funfun.
El primero en usar el pashan para eggun fue el awo Opoloncho Alapini que vivía en Oyo.
RITO TÍPICO PARA DARLE UNYEN A ILE IKU:
En un plato se hace una cruz con epo, se le hace arroz con frijoles, 9 eja ahumados, 9 pedazos de obi, 9 pedacitos de itana, 9 asha.
Se pone al lado del plato un coco de agua verde, un pañuelo de 9 colores, se tapa el plato con el pañuelo y se le encienden las itanases llamando a Oya, eggun arae ati unshebo. Al otro día por la noche, se llevan con 3 pelu dundun, igon de oñi a ile Iku se echa para adentro y si no se puede se entierra en una sábana.
Se busca un igui funfun y se le pone una cuenta de Oya y lo deja en una igba eggun, esto representa a ile Iku.
PROCEDIMIENTOS PARA UNYEN EGGUN AKUKO, EYELE, ADIE, ETU, EYELE:
Se hace en una ikoko de barro con efun, moruro, osun, eja oro. Cuatro cuadrantes donde se marca:
+
+
O I
I I
I I
I O
I O
I I
O I
I I
+
+
O I
I I
I I
I I
O I
I I
I O
I O
Cuando van a comer algunos de estos animales de plumas, se dan 3 golpes en el suelo con el pashan y se da obi omi tutu, se le ponen 9 pedazos de coco con epo y una atare cada uno, alrededor del círculo de efun se le hace otro con oñi, se le pone asha, eku, eja, awado, oti y al final se encienden itana meyi. Cuando se le arrancan las juju a los animales se canta:
O: ÑAKIÑA ÑAKIÑA LORUN C: BARA ÑAKIÑA ÑAKIÑA LORUN
Se le corta el pescuezo al animal sin arrancarle la cabeza y se canta:
EYE MANKIO EYE MANKIO, EGGUN ODARA EYE MANKIO.
Se finaliza con:
ERAN DEKUN UNYEN (3 veces).
Se le cantan suyeres a Oro y a eggun.
El animal se pone encima de la ikoko y se le echa omi diciendo:
ARUN UNLO, EYO UNLO, OFO UNLO…
Se le echa oñi y se dice:
IRE ARIKU, IRE OMA, IRE AYE…
Después se pregunta para donde va el animal.
EBBO DE LIMPIEZA:
Ewe ikoko, atitan shilekun ile, akara, eko, eku, eja, awado, efun, ori, epo.
Si es femenino se le dará agutan y si es masculino se le dará abo y se le pone la atena:
+ + + + + +
I I O I I I O I OO I I
I I I I I O I I OO OO
I I O I I I I O OO I I
I O I O I I O I OO I O
+ + + + + +
OO OO OO O I O I OO
I I OO I I I O I I OO
OO I I OO OO I I I I
I I OO OO O I I I I I
Estos signos se atefan en asho dundun que se coloca en la ikoko de barro nueva.
A la derecha se le hecha amala y a la izquierda eru y ahí es donde se le pone eku, eja, epo, efun, awado, 9 pedazos de coco con epo y atare, eja tutu keke y se rosea de oti.
Entonces se le da obi y se suenan los pashanes y se le canta a Oro:
O: BABA IDE MORO IDE MORO ASHIKUELU MAYEKU PELE WAO (2 veces).
C: LAKUNFA OKU ORO OKU ORO BABA OSUN YEYE BABA OSUN YEYE
BABA OSUN YEYE LAKUNFA OKU ORO OKU ORO OYA BINI LADEO BABAO.
Después por lo menos se le cantan 9 suyeres a eggun.
Durante el canto se toca el agogo de Obbatala.
Cuando se mata el abo o la agutan se canta:
O: IKU YERE IKU YERE IKU YERE
C: EYE IKU YERE YERE EYE MANKIO ONIREPO ODARA EYE MANKIO.
Unas veces se descuartiza el animal y otras se echa entero (se pregunta). Cuando se descuartiza se le cantan las carnes, echándolas en un kutu y se cogen los animales que se le han dado.
Después de darle eye de abo o agutan, se mata akuko o adie según sea el caso, eyele o etu. La leri del animal cuando se va hay que echarla en el kutu cantando:
INWA ILE GUN SIWA DELE LARERE LERI ABO LESE OLORUN
INWA ILE GUN SIWA DELE LARERE OKU ORO LERI ABO LESE EGGUN fulano de tal.
Aquí se va cantando todo lo del animal y se sigue con akuko o adie lese eggun, eyele lese eggun.
ANIKAKU SIWA DELE O ANIKO IBAYE TONU
ABORU ABORU ABORU FIEDENO ABORU AWO OMO ALAWO FIEDENO ABORU ABORU.
Todos los presentes se pintan la cara, la nuca, la frente con efun y van echando en el kutu cantando si es okuni:
BABA LODO IYEFUN, BABA LODO IYE FUN IYEFUN MANILE BABA IYEFUN.
Si es obini se canta:
OBINI LODO IYE FUN, OBINI LODO IYEFUN IYEFUN MANILE OBINI LODO IYEFUN.
Se le presentan los adimuses a Orun y se le canta:
BOGBO WANISHE BOGBO ENISHE ADIMU OLODUMARE BOGBO WANISHE ADIMU EGGUN BOGBO WANISHE.
Los echan en el kutu, se tapa el mismo y se canta:
OMO NILE SOKU SOKU ONILE SOKU SOKU ONILE OLORUN SOKU SOKU ONILE OKU ORUN.
Se colocan encima de la tierra sese, café, etc. Se le encienden 9 velas sobre 9 cepas de oguede cantando:
EGGUN FUMI LAULAU
ITANA LAULAU OKU ORUN FUMI LAU LAU ITANA FUMI LAU LAU.
Cuando se termina se tira agua y oti y cuando salga el último lo bota para la calle, luego se limpia con omiero de aberikunlo cantando:
ABERIKUNLO IKU MAREO WAFE SEWAO.
Se lava bien todo, siempre detrás de shilekun.
El abo o agutan se llevan por las líneas paralelas de efun y eru, desde shilekun hasta el kutu cantando:
PAIRO PAIRO IKU FURIBUYEMA PAIRO PAIRO IKU FURIBUYEMA.
BABA FI ABO FOGUN AFOGURE SILE.
O: AGUTAN TENIO TENIO
C: IKOKO TENIO TENIO TENIO.
+ +
1 1 1 1
1 1 1 0
1 1 1 1
1 0 1 1
+ + +
0 0 0 0 0 0
0 0 0 0 0 0
1 1 0 0 0 0
1 0 0 1 0 0
+ +
0 1 0 1
1 1 1 1
1 0 0 1
0 1 1 0
Se necesita:
Ayakua.
Eyele meyi.
Eyele meyi funfun
Akuko meyi.
Obi merin.
Atare guma mesan.
Epo, efun, oti, osun.
Añari.
Teja española.
En la teja española por la cara donde corresponda al eggun que va a comer, si es hembra o macho, se pinta la atena con las pinturas rituales.
En el suelo se pinta con efun los oddus de los awoses fallecidos y se tapa con añari y se le pone encima igui meyi moruro y al lado de estos se coloca la teja. Antes de comenzar al sujeto se le ruega la leri con eyele meyi funfun, después se rezan los oddus de la teja y de la atena del suelo y los meyis de Ifa.
Esto se rodea con 9 platos de adimuses con lo siguiente:
Eko.
Ekru.
Ekru aro.
Olele.
Adalu.
Akara.
Fufú de malanga amarilla.
Fufú de ishu.
Amala, ila.
Se le da obi omi tutu a eggun y se sacrifica la ayakua cantando:
EGGUN KOSI TULA AYAKUA fulano de tal (2 veces) AYAKUA AYAKUA EGGUN fulano de tal
AYAKUA AYAKUA OLORUN AYAKUA EGGUN AYAKUA KUANKONEO.
Echando la eye sobre la teja y sobre el añari se pone el ara ayakua entre los igui moruro cantando:
AURORA WAREREO (2 veces) AYAKUA AURORA WAREREO EGGUN KUSI TULA AYAKUA EGGUN.
Después se le da akuko.
Se le canta a eggun 9 suyeres de elevación, siendo el primero:
IKU ORUN LAYEO AKUAEDE AKUAEDE ADELE LEO (2 veces) IBAYE BAYE TONU fulano de tal.
Los akukos se asan y se untan con epo, las eyele se asan y se untan con ori. Los iñales se sazonan bien y se ponen en un plato que se pone junto a la ayakua sobre los igui moruro que se ponen sobre la teja.
Al tercer día se recoge todo, se envuelve en un papel grande, se le echa juju de los animales y rozadura de la ayakua, entonces se hace ebbo de eggun y se manda al pie de aragba.
Para preguntar hay 2 formas, una con opkuele de jun que se hace de cáscara de güira y otra utilizando 16 otases chinas pelonas y atefando sobre añari cernida, ashe ina o ceniza.
Esta es una obra muy fuerte, tan grande como darle de comer abo a eggun.
Es del oddu Oyekun Meyi donde según la tradición conservada en Cuba dice que estando Olofin y Shango sentados en Ogdi la Aiye vieron caer un eja bo y Shango se le tiró para comérselo, pero Olofin le dijo al verlo ESO ES LA REPRESENTACIÓN DE ORO, EL ORISHA IKU OGBA DE LA TIERRA DE AYAMBA.
Además, está la disputa de la hija de Orunmila y la madre de Iku por el eja bo en el mercado, por eso esta ceremonia es de mayor importancia y trascendencia que la comida de abo o agutan a eggun, esto se explica aparte de Oyekun Meyi en cualquier oddun de un osodde y que eggun lo coja para su comida.
Además de imprescindible realizarlo en las honras fúnebres para el awo fallecido y si este era Alawo Bare o Aragba mucho más, cosa que, desde la muerte de Eulogio Rodríguez, Gaitán Ifa Akuagbori el día 14 de abril de 1943 ya no tenemos ningún aragba consagrado.
Ingredientes:
Eja bo meyi nla.
Akuko meyi.
Itana nla mesan.
Opolopo añari.
Ewe dundun meridilogun.
Atare guma meridilogun.
Epo, oñi, obi, oti.
Mirabilis.
Jalapa.
adimuses distintos.
Ekru, olele, ekru aro, adalu, ashe, ekru de acelga, akara.
Eku, eja, awado.
Eleguede.
Amala, ila.
Agura.
Ishu.
Ruedas de ishu.
Frituras de ishu.
Saraeko.
Arroz.
Ere dundun cocinados.
Se limpia bien el terreno donde se va a hacer esta ceremonia, se abre un kutu al que se le va a hacer alrededor un círculo de efun, otro de oñi y otro con epo y se colocan en los cuadrantes los oddus de Ifa con su significado esotérico:
+ + + +
I I O I O I OO
I O I I I I OO
I I I O O I OO
I I O I I O OO
Oyekun Meyi.........................capataz de todas las almas de los seres humanos.
Oggunda Fun………………...capataz de los babalawos.
Irete Yero…………………….capataz del alma de las mujeres y las niñas.
Otura Niko………………….capataz del alma de los iworo.
Se pinta con la pintura señalada y se tapa con añari y se marcan:
+ + + + + + + + + + + + + + + +
OO I I I I I I OO OO OO I I OO I I OO I I I I OO OO I I
I I OO I I OO OO I I I I I I OO OO OO I I OO I I OO I I
OO I I OO I I I I OO I I I I OO OO I I OO OO I I OO I I
I I OO I I I I OO OO I I OO I I OO I I OO I I OO OO I I
Encima de esto se ponen 9 pedacitos de coco untados de epo con una atare guma cada uno, alrededor de esto se ponen los 9 platos con los adimuses y al lado de cada plato una itana encendida sobre un candelabro, se cogen 9 cujes de rasca barriga y de atori y se golpea al lado del círculo diciendo:
EGGUN ABOKU OOO
ILE MOKUEO OOO…………EGGUN BABA MOKUEO.
A continuación, se comienza a moyugbar como de costumbre y se dice:
BABA EGGUN BABA IKU EJA NIRE IYA EGGUN OKUO EJA UNYEN ENIYE UNIYE UNYEN OGBA LELE LELERI EJA SOGBOLERI EYE EJA EGGUN OKUATIKUN BAYEGBI OKUN FOKUN ELERI EJA EGGUN ODARA.
A continuación, se reza el Oshe Bile de Oyekun Meyi a eggun diciendo:
EGGUN EMI OGBA YIMI INTORI NI oddu Ifa awo oficiante EGGUN INTORI NI GARO EYIRAN LOMONI ENI ARA EMI EGGUN EGGUN yo awo oficiante le rindo este homenaje a nombre del difunto he ido a todos ustedes que me ayuden a mí a toda mi familia que ustedes dejaron en la tierra y pido que todos los espíritus ancestrales que se acerquen a Dios para que su bendición los alcance y los cubra.
Se continúa rezando:
OBI YEKU YEKU IKU EGGUN AWA LORUN BIFE OBI AYALORUN MAYEBI OBI MAFUN EGGUN OBI TIWA MAYEBI OBI AUMBATI IKU LORI IRE ARAONU BAYE IRE OBI FILABI IRE.
Enseguida se coge el primer eja bo y se le arrancan escamas de la leri y se canta:
ÑAKIÑA ÑAKIÑA ORUN BARA YAWESE ORUN.
Se abre el eja bo por las agallas sacándole eye que se echa sobre los círculos donde están pintados los oddus cantando:
EJA NILE EJA NILE BABA OLOFIN EJA NILE EGGUN OGBA EJA EGGUN AWA EJA NILE EGGUN OGBA UNYEN NILE OJERE ASHIKUELU EGGUN OJERE JERE.
Detrás del awo oficiante estará otro en posición adecuada para que mantenga su dotación a Oro (tablilla en forma de pez consagrada) que dejará ori su aterrador mugido que nos da a comprender que la muerte en persona ha bajado a participar de esta ceremonia.
Cuando se termina de darle eye de eja bo se tapa con todo esto y las 16 ewe dundun.
Se le dan los akuko meyi a eggun y se le echa encima eta, epo, oti, escamas de eja bo y las juju akuko meyi rezando Ogbe Roso.
Las leri eja bo no se separan del ara, se cocinan con los akuko y los iñales. Se ponen después de cocinados los eja bo sobre el círculo, los akuko sin los iñales sobre el círculo y a los tres días se recoge todo incluyendo la añari y los adimuses y se hace ebbo y va para ile odo. Los akuko van al pie de aragba enterrados.
Cuando el awo oficiante tiene Igbo eggun que no es más que una teja española en la que se escriben los oddus y se consagra, cambia algo la ceremonia pues entonces se hacen los círculos antes citados, pero en el centro no se pinta nada, si no, que se pone la teja consagrada, pero hay que pintar en otro círculo los oddus:
+ + + + + + + + + + + + + + + +
O I O I I O O O O O I O I I O I I I I I I I I I I I I I I I I I
I I I I O I I O O O O I I I I O O O O O I O I I I O O I I I I I
I O O I O I I O O O O I O O O O O O O O O O O I I I I I O I O I
O I I O O I I I O O O O I O O I I O O I O I I I O I O I I O O I
Se cubre con añari y se le pone encima:
+ + + + + + + + + + + + + + + +
OO I I I I I I OO OO OO I I OO I I OO I I I I OO OO I I
I I OO I I OO OO I I I I I I OO OO OO I I OO I I OO I I
OO I I OO I I I I OO I I I I OO OO I I OO OO I I OO I I
I I OO I I I I OO OO I I OO I I OO I I OO I I OO OO I I
En este círculo también se da eye.
Terminado de dar a eggun los eja bo meyi y los akuko meyi se le cantan los suyeres de elevación de eggun, los cuales pueden ser tomados de los utilizados comúnmente.
Se hace un círculo y se marca:
+ +
I I OO
I O OO
I I OO
I I OO
+ +
O I O I
I I I I
O I OO
I O I I
Esto se cubre con oti y se le echa añari odo y se le marcan:
+ + + + + + + + + + + + + + + +
OO I I I I I I OO OO OO I I OO I I OO I I I I OO OO I I
I I OO I I OO OO I I I I I I OO OO OO I I OO I I OO I I
OO I I OO I I I I OO I I I I OO OO I I OO OO I I OO I I
I I OO I I I I OO OO I I OO I I OO I I OO I I OO OO I I
La eku se viste con asho de 9 colores y se le rosea oti, se le da en la leri con el irofa o con un obi después de quitarle la maldición. Se le arrancan pelos de la cabeza y se canta:
ÑAKIÑA ÑAKIÑA LORUN…
Se mata cantando:
EKU IKU AYE EKU IKU AYE OYI LORUN OYI LORUN.
A la eku muerta se le pone ekru, akara, olele, adalu y se entierra en un kutu sembrando una mata de oguede y se canta:
EWE LAYE EWE LAYE KUKUTE EWE LAYE.
EKU EKU AYE EKU EKU AYE OYI LORUN OYI LORUN EKU IKU AYE EWE LAYE.
EWE LA EYE EKU OKOA LERI EWE LA AYE EWE LA AYE.
PROCEDIMIENTO:
Eku.
Akuko.
Obi meta.
Itana mesan.
9 cepas de oguede.
Eku, eja, awado, efun, epo, oñi.
Asha.
Café.
Sese.
Asho de 9 colores.
9 cujes de itamorreal.
Plato hondo blanco.
9 pelotas de ishu.
9 pelotas de malanga amarilla.
9 atare.
Pilón del santo que haya sido consagrado.
Igba de caldo de cerraja.
16 varas de asho funfun.
½ vara de asho dundun.
Ajiaco.
Al comenzar la ceremonia el awo obba prepara un plato en el cual se ponen 9 pedacitos de coco untados de epo y una atare cada uno, eku, eja, awado. Se pinta en la asho dundun con efun:
+ + + + + +
OO O I I O O I I I OO
I I I I I I O I O I OO
OO OO I I OO I I OO
I I I I I I OO I I OO
Esta asho dundun se tiende en el suelo sobre la asho funfun y sobre esta el plato antes citado. Se le da obi a eggun y el awo llevará el pilón y las 16 varas de asho funfun hasta shilekun ile, allí le pondrá la asho al pilón y los presentes se pondrán en posición de una procesión de modo que cuando el awo obba indique a los presentes halando la asho arrastrarán el pilón el awo oficiante cantará:
AUN BAWA ORI AUN BAWA ORI AWA OMA…
Este suyere como los demás se repite varias veces.
OMO ALAWO YARE FIEDENU LAKUNFAO…
TELE MOBATELE…
Estos suyeres se prolongan según la capacidad del awo oficiante y las dimensiones del lugar, pues hay que recorrerlo por toda la casa hasta llegar al lugar del sacrificio. Al llegar a este lugar se bañará a la eku con un poco de omiero de Orunmila o de Osha, si no hay omiero se hará con yantén, atori, verdolaga, atiponla (para quitar la maldición de la eku), cuando se baña se canta:
PAIRO PAIRO EKU YERE EKU YERE EYE EYE…
Y así se irá cantando hasta terminar la matanza. Después se descuartiza y se le presenta a eggun, luego se entregan los platos con los ingredientes con este canto:
EGGUN WANISHE BOGBO WANISHE, OBI OMI TUTU OLODUMARE BOGBO WANISHE.
Y así se va cantando todo lo que se ha hecho.
Después el awo llevará la eku descuartizada en la parte abovedada del pilón y la irá tapando con las 16 varas de asho funfun y cuando termine se encienden las itanases alrededor del pilón y se le volverá a dar obi a eggun para su conformidad en cuanto a la obra realizada y para preguntar el camino que coge al día anterior.
Si el awo tiene conocimientos de suyeres de eggun antes de dar obi para cerrar la obra volverá a cantar a eggun comenzando por AUN BAWA ORI… hasta llegar a 9 suyeres o más según sus conocimientos.
BASTÓN ABOKU:
Se hace de un igui algarrobo que se remata en una empuñadura con una carabela tallada. Se barrena y se carga con:
Isale ope.
Isale de ciprés de cementerio.
Isale aragba.
Azufre.
Oti.
Sacu sacu.
Leri agutan de eggun.
Eru, obi, kola, osun.
16 atare guma.
17 atare.
Jio jio.
Se tapa y se corona con 16 juju aikordie. Se pinta en el suelo:
+ + + + + + +
I O O I I I O I OO O I OO
I I I I I O I I I I O I OO
I I O I I I I O OO OO OO
I I I O I I O I I I OO OO
Se rezan estos oddus y se pone encima el bastón y se le da de comer un osiadie dundun que se manda a enterrar en el cementerio. Después este se pone al lado de la tinaja y del eshin.
La tinaja lleva:
Frontil humano forrado de cuentas negras, blancas.
Ayo meta.
Ota dundun.
Ada.
Atilomo Orun dilogun.
CONSAGRACIÓN DE LOS IGUI MORURO:
Estos tienen que ser ambos de igual longitud.
Se prepara un omiero de algarrobo, atori, albahaca, artemisa, aberikunlo, guma, salvadera, rompe saragüey, rompe camisa, quita maldición, se pregunta si lleva piñón de botija y paraíso. Después se lava con oti, se rezan:
+ + + + + + + + + + + + + + + +
OO I I I I I I OO OO OO I I OO I I OO I I I I OO OO I I
I I OO I I OO OO I I I I I I OO OO OO I I OO I I OO I I
OO I I OO I I I I OO I I I I OO OO I I OO OO I I OO I I I I OO I I I I OO OO I I OO I I OO I I OO I I OO OO I I
Y se pueden utilizar.
Después de ser utilizados se guardan para otra ocasión.
QUITAR LAS LÁGRIMAS DEL MUERTO:
Se le da conocimiento al eggun con sus nombres y apellidos y el nombre de osha si es posible.
Se prepara el Ozain de eggun y se lavan los fundamentos.
Se le da akuko a los guerreros, eyele a Oggun, Oshosis y a Osun.
Con una adie se limpian todos los presentes y se le da al fundamento.
Con obi se pregunta el camino que coje.
El awo debe coger 9 medios y con eku, eja, awado, epo, oñi, oti se limpiará y lo botará para donde marque el obi.
DISPOSICIÓN DE LAS TELAS EN EL KUTU PARA DARLE UNYEN A EGGUN:
+ + + +
OO OO I I O I
OO OO I O I I
I I OO I I O I
I O O I I I O I
EGGUN GENERALIDADES:
El hijo mayor del babalawo o iworo difunto recibe el nombre de Baba Nsiku (padre de ceremonias fúnebres).
Los ahijados reciben el nombre de Omo Oloku (hijos de familiares difuntos).
Los eggun de maldad y esclavos de prendas trabajan desde las 12 de la noche.
Los eggun de luz se recogen a las 9 de la noche.
A las 12 de la noche comienza a trabajar Oragun y su cuadrilla hasta las 6 de la mañana.
A las 2 de la mañana trabaja Ogueday.
PARA DAR DE COMER A UN EGGUN CON MÁS DE 50 AÑOS DE FALLECIDO:
Cuando se da de comer a un eggun con más de 50 años de fallecido o se desconoce el tiempo exacto, se pinta junto a la atena de eggun una más pequeña:
+ + +
OO OO I I
I I OO OO
OO OO I I
I I OO OO
Oshe meyi.........................representa el osario.
Oyekun Meyi………………representa la sepultura.
Oragun…………………….representa el enterramiento, puesto que preside las exhumaciones.
CUANDO SE LE DA DE COMER A UN EGGUN FAMILIAR Y PROTECTOR:
Si el padre del que da la comida es difunto se le echa eye del animal que se sacrifica en el dedo del pie derecho, si la madre es difunta se le echará en el dedo del pie izquierdo, si ambos están muertos se echa en ambos dedos y si al contrario están vivos no se echa eye.
PARA DAR LUZ A UN EGGUN RECIÉN FALLECIDO:
Ya sea awo, iworo o aleyo se pinta:
ATENA ALEYO: ATENA IWORO: ATENA BABALAWO:
+ + + + + + + + + + + +
I O I I I I I O I I O I I I O I I O O I I I OO
OO I I I O OO I I I I I O I I OO OO I I OO
OO I I I I OO I I I O I I O I OO O I I I OO
OO I O I I OO I O O I I I I O OO OO I O OO
En los tres casos encima de Oyekun Bara se enciende una lámpara de aceite de los santos óleos, bálsamo tranquilo y polvos de la parte del saliente y del poniente, se rezan los oddus y se toca oro pidiendo luz para el eggun fulano de tal. Se mantiene encendido durante 16 días poniendo un vaso con agua y un crucifijo de palo moruro y 3 vasos con sese. A los 16 días se pregunta con opkuele de eggun si se lleva al cementerio y se echa en la tumba.
CUANDO EGGUN FAMILIAR PERJUDICA A UNA PERSONA:
Se pone un plato blanco, añari, se marcan los oddus de eggun y de los awoses con sus oddu en aiye y con lo que diga Orunmila se le hace ebbo al eggun al revés, o sea como un itutu para que el eggun se de cuenta que es un espíritu y deje tranquila a la persona y se le reza:
EBBO KAYERU EGGUN AWALORUN AEA BIFE OBI INTORI IKU INTORI ARUN INTORI OFO, etc. UMBOGBO SOLO SALE.
ATENA DE EGGUN PARA CUANDO EN CASA DEL AWO SE HACE UN RECOGIMIENTO, MISA O LABOR ESPIRITUAL:
Vaso con flores
+ + + + + +
O I OO O I I I OO OO
I O I I OO OO OO I O
O I OO O I I I vaso de agua OO vela encendida OO
I I I I I I I O OO I I
MINI MINI EGGUN AWO:
Cuando se va a proceder a elevar a un espíritu de un awo se pinta la atena de eggun incluyendo el oddu del awo difunto. Sobre esto se coloca un vaso con agua y se enciende afuera de la atena itana meyi.
Tiene que haber por lo menos dos awoses.
Se llama a eggun con 16 suyeres, se rezan los oddus de la atea y cada uno de los awoses presentes habla un patakí del awo fallecido y le hace un pensamiento de recuerdo. Cuando termine el último se le da obi omi tutu a eggun y se le pregunta que cosa desea comer y a los 16 días se le da adie meyi dundun a Orunmila haciendo ita por la labor de mini mini a eggun.
Aplicando eggun el oddu de Ifa que salga para cada uno de los awoses que están presentes en la ceremonia.
PARA LLAMAR A EGGUN AWO FALLECIDO:
Cuando se desea llamar a trabajar directamente al eggun de un awo fallecido obba de Ifa se pela ishu y se hierve y se aplasta y sobre el mismo se marca:
+ + + + + +
O I O I XX I I O I OO
I I OO XX I O I I OO
I O O I XX I I O I OO
O I OO XX I I I O OO
+ +
OO OO
I I OO
OO OO
I I O I
XX- signo del awo falecido.
Esto se pone en un plato al lado de Orunmila y se le da adie meyi dundun a Orunmila, echándole eye a Ogura ishu del plato, esto después se pone a secar al sol.
Después de seco se hace iye y se liga con iye de eiye arriero y de cao, se pasa por el tablero y se usa para guerrear, para cuando lo quieren vencer o dominar a uno, pues el espíritu de obba homenajeado va a la guerra de obba de Ifa vivo.
Esto nace en Oshe Yeku.
ATENA DE EGGUN Y DE IKU:
Son iguales.
Cuando se pinta Oggunda Bede es porque el eggun hace pocos días ha fallecido.
Los oddus de eggun son:
Oyekun Meyi……………………nació la muerte.
Oragun………………………….nació el esqueleto.
Oggunda Fun…………………..capataz de los babalawos.
Otura Niko………………………capataz de los iyaloshas.
Irete Yero……………………….capataz de las iyaloshas.
Oyekun Pakioshe………………capataz de los obbases.
Oggunda Bede…………………preside los recién fallecidos.
Oshe Meyi………………………difuntos de más de 50 años de muertos.
Osa Meyi………………………..espíritus o entidades reencarnadas (70 u 80 años)
La teja de eggun representa la caja del muerto, los signos al muerto.
La teja tiene parte macho y parte hembra, la parte cóncava es para los eggun okuni y la convexa es para los obini.
La atena de eggun se pinta con osun, efun para que eggun venga directo. Al efun se le raya palo moruro y al osun se le raya leri eja oro. Cuando se echa la leri de eja oro se dice:
EJA ORO, EJA OMOLORUN, IMOLE AGBA EGGUN.
(Guabina pez hijo del cielo, espíritu mayor de eggun).
OBINI KUSHUBE, IRABINI WALAYE.
(mis parientes están muertos, pero los tengo aquí vivos).
ATENA EGGUN FEMENINOS Y MASCULINOS:
+ +
I I I I
I I I O
I I + + + I I
I O OO OO OO I I
OO OO OO
I I OO OO
+ I O O I OO +
O I O I
I I I I
O I I O
I O O I
ATENA PARA DAR DE COMER A EGGUN ALEYO:
+
I I
I O
I I
I I
PINTURA DE LA IKOKO OMIERO EGGUN:
DENTRO FUERA
O O X O
O O O X
ATENA COMIDA A EGGUN:
+ + + + + + +
O I I I I O OO I I O O O I
I I OO OO OO I O I I I I
I O I I I O OO I I O O O I
O I I I I I OO I I I I I O
DIAGRAMA ATENA DE IKOKO EGGUN:
UN GUACALOTE
+ + + + +
I I OO I I OO I I
I O OO I I OO I O
9 CUJES I I OO I O OO I I
UN ADA I I O I I O OO I O
+ +
O I O I
I I I I LINEA DE EFUN
I O O I LINEA DE EPO
O I I O
UNA ELEGUEDE.
FIRMA DE EGGUN IWORO:
I I I I
I I I I
I I I I
FIRMA DE EGGUN MERIN LAYE:
V I I N I I I
I I I O E I I I
I I I S I I I
FIRMA DE EGGUN IWORO PARA PONERLE COMIDA:
O
O
X X X X O
X X O X
X X X
ESPÍRITUS:
Emi....................................de la vida.
Olori.................................. del pensamiento.
Okan..................................de la regeneración.
Ipin.....................................espíritu guía.
Ipori…………………………familiar.
TIPOS DE EGGUN:
Elemi……………………….guía protector.
Unshebo……………………protector.
Arae…………………………familiar.
Ore………………………….amigo.
Buruku………………………oscuro, malo.
Motilowao…………………..enviado.
Aima………………………..pegado, recogido.
Akarakambuka…………….perro de prenda.
Ikoko ni eggun, omologu…que viene de una prenda.
ATENA PARA DARLE DE COMER A UNA IKOKO OMOLOGU EN EL RITO DE QUITARLE LA LÁGRIMA DEL MUERTO:
Se pinta una atena:
+ + + + + + +
I I OO I O O I I I OO OO
I O I I I O I I I I OO I I
I I O I OO O I O I OO OO
I I I O OO I I O I OO I I
+ + + +
OO O I O I O I
O I I I I I OO
OO I O I I O I
OO O I I I OO
Sobre esta atena se pone la ikoko y delante 9 pashanes, generalmente se le da de comer ounko y akuko.
Iroso Yeku: comida a Iku en una estera pintada con sus colores rituales que son: aperi, pupua, funfun, dundun, verde, aralodo.
PARA DARLE DE COMER A IKU:
Se coge una hoja de ewe ikoko y otra de oguede nla, se le echa un poco de añari cernida y almagre.
Se marcan los signos en la ikoko nla en la misma forma con 9 pedazos de eran malu, opolopo epo, 9 atare para poner una en cada pedazo de eran, eku, eja, oñi, ori.
La hoja de ikoko se amarra con una cinta negra, roja y blanca y se lleva para la manigua al pie de una mata grande y se le echa una botella de oti.
Se cantan los cantos de eggun y se mata la etu y se le echa opolopo ori, ésta ceremonia debe hacerse al pie de una mata de oguede.
Otras veces se busca un carapacho ayakua nla y se le pone eku, eja, awado, epo, eran malu, eran elede, oñi, eja tutu.
Se coge un akuko y una etu, otras veces se le da una eku.
Cuando el awo hace esta ceremonia debe tener de antemano hecho omiero de aberikunlo, granada, atori, algarrobo, aragba, albahaca, paraíso, almácigo, shewerekuekue, y con este omiero se baña.
Antes de hacer esto se le da de comer a Oyiyi dejando el osiadie encima de la mata de oguede.
.
La ceremonia. así como el procedimiento para su consagración es echa exclusivamente por un Babaláwo,
La Teja de barro debe de ser de uso, lleva las firmas básicas como la de OTURA OGBE por el frente de la teja, mientras en la parte posterior es firmada con IRETE IWORI, se dice si al que se le entrega es hombre se marcara por el frente de la teja y cuando es mujer se marcara en la parte posterior de la teja.
Otro método es la teja de barro con un varios Oddun marcados en la teja, la cual está enterrada en una cazuela de barro llena con diversos tipos de tierra y una carga de palo enterrada que sobresale alrededor de la misma,
ENSERES:
•1 cazuela de Barro Mediana
•1 teja de Barro de uso
•Cascarillas
•Aguardiente Blanco
•Tierra de 9 tumbas familiares de la persona masculinos
•Tierra de 9 tumbas familiares de la persona femeninos
•1 Ota que se pregunta con el Okuele si representan a dicho difunto.
•9 pescados pequeños tostados
•9 pedazos de palo de mar pacífico
•Eku, Eya, Awado
•Maíz tostado
•9 pimientas guinea
•Eru, Obi, Kola, Osun (Ashe de santo)
•1 akuko
•1 adie
•1 eyele
•Adimuses
•Miel
•2 juegos de vistas de coco con la cascara
•1 tabaco
•azogue
•9 cepas de plátano
•manteca de corojo.
Se prepara un Omiero con los siguientes ewes:
•Marpacifico
•Prodigiosa
•Bledo blanco,
•Atiponla
•Corazón de paloma,
Después de haber terminado el Omiero se procederá a lavar la cazuela y la teja, luego se realizarán las firmas en la cazuela y en la teja con Efun y Osun.
CONSAGRAR LAS PINTURAS:
La pintura blanca se pone la Efun en polvo en un plato blanco y se le echa polvo de palo moruro, se revuelve y se le canta:
“Iye igui madao efunkoko enugui ni imole baba orisha”
La pintura rosa se pone Osun en un plato y se echa polvo de Guabina, se revuelve y se canta:
“Eya-orun eya omologun imole agaba orisha osun naboru eniwa”
Después se revuelven bien las pinturas con un poco de aguardiente y se canta:
“Akoñubo aboode akoñubo aboode Ekuebe kuefun te umbo akoñubo akobo Akobo kuefun te umbo awo”
Después se pinta la cazuela y la teja en con los dedos con del medio de la mano derecha
Las Firmas en la Cazuela son:
OTURA OGBE a la derecha.
IRETE IWORI a la izquierda.
OGBE OJUANI en el centro.
OTURA OSHE, OGBE IWORI, OGUNDA OGBE, OYEKUN OSHE, OSHE OYEKUN, OJUANI IROSO, Ojuani Pokon, Odifumbo, Osaloforbeyo, Ogundafun, OYEKUN MEYI, OFUN MEYI, OKANA OSA alrededor.
La Firma en la Teja es:
OTURA OGBE en la parte delantera (lomo de la teja) si es hombre
IRETE IWORI en la parte posterior (canal de la teja) si es mujer
MONTAJE:
Se coloca en el medio de la cazuela un pedazo de obi grande con 9 pedazos de obi a la que se le unta manteca de corojo y se le pone una pimienta guinea a cada pedacito,se le colocará eku, eya, awado, ashe de santo, oti, oñi, alrededor se colocarán los 9 pescados pequeños que estén bien tostados, así como los 18 otaces, 9 de Eggun masculinos y 9 de Eggun femeninos y se pone el azogue.
Después el Babaláwo procederá a rayará con la pintura blanca utilizando los dedos de en medio con la mano derecha la frente de todos los presentes, tomará el Pagugu (bastón) de Eggun y procederá hacerle 9 rayas con las pinturas cantando lo siguiente sureye:
“Orere iki oba, orere iki oba, mofoyuwo releo Odu aremu kayoba, odu aremu kayoba, orere iki oba”
Se encenderán las 9 velas y serán colocadas encima de cada cepa de plátano rezando el suyere:
“Olordumare egun lelekun, bagba mi egun, egun lelekun Itana egun lelekun”
“Itana egun lekun, itana egun lelekun Bagba olofin egun lelekun, itana egun lelekun
“Itana keke, iku egun keke, aboribaye iku egun keke, itana keke”
“Itana lau lau, egun fumi lau lau, itana lau lau, egun fumi lau lau, itana lau lau.”
Luego comenzará con la Moyuba, así como dándole conocimiento de lo que se está haciendo.
Invocación a Eggun:
“A we toro mole iku o olele A we toro mole iku o olele
Akoko toro mole iku de akoro nibe Iku mo de toro mole akoro nibe Emi se ba nse yo
Awo nire iku o Olele”
Oshe Bile de Eggun: “Obi awe bilaye
Obi odara
Obi maye mayekun
Obi layebi obi biribiku
Obi a la fibe iku
Iku eggun obi odara
El Babaláwo oficiante hará el Sarayeye con el siguiente rezo:
Baba Osa Meyi Baba Buruburu Baba Fosofoso Adifafun Ewa Baba Buruburu Baba Fosofoso Adifafun Orunmila Agboniregun
“Sarayeye bakunlo
Sarayeye Akuko Iku nlo, arun nlo, etc.”
Se procede a realizar la matanza comenzado por el gallo cantando:
“Akuko mankio (2v) Eggun lowa Akuko mankio”
“Leri akuko Eggun siwadele o Larere awale orun”
La cabeza del gallo no debe ser desprendida como regularmente se hace cuando se le sacrifica a los Orishas ya que eso es un tabú en el caso de Eggun.
Al momento de sacrificar la gallina, todo Babaláwo debe saber que por el Oddun Ojuani Melli nace el colocar una semilla de sapote o mamey pintado con el Oddun anteriormente mencionado en el santuario de Eggun, para que cada vez que le vaya a sacrificar una gallina a Eggun, tenga la licencia o permiso para hacerlo.
“Adie Eggun, Adie Nilorun Adie Eggun Tolofun”
“Eye eye nire Eggun Adie, Adie nilorun”
“Eye eyele, eyele nile o Eye Eyele, eyele nilorun
Gbogbo Eggun “FULANO DE TAL” Ki Timbelese Olodumare.”
Una vez finalizada la matanza, se sasonara a Eggun con los Adimus correspondientes.
Ya concluido todo esto se comienza a cantar el Oro a Eggún. es obligatorio que el Babaláwo cante por lo menos 9 suyeres de Eggun,
Después todos los presentes tomaran un puño de Efun en cada mano y se limpiaran de mayor a menor y lo arrojaran a la teja y cantaran el sureye:
“Baba Lordo Nilefun, Baba Lordo Nilefun
Nilefun Onile Manile, Baba Lordo Nilefun”
Se van presentando los Adimuses cantando:
“Gbogbo wanishe gbogbo wanishe Adimu olordumare gbogbo wanishe”
“Gbogbo wanishe gbogbo wanishe Adimu egun gbogbo wanishe.”
Es recomendable que el devoto que está recibiendo a Eggún presente 9 tipos de adimuses a sus Eggun de las cosas que más les gustaba, entre ellos nunca debe faltar: flores, agua, café, cigarro, tabaco, un ajiaco.
Ya para finalizar, el Babaláwo echará un poco de las tierras de las tumbas para tapar el contenido de la cazuela y luego el devoto que está recibiendo terminará de sellarla con la misma tierra y enterrará con cuidado la teja de forma que quede erguida. Luego se arrodillará y el Babaláwo procederá a la entrega formal de la misma como si estuviese entregando un Orisha.
“Baku laye (2 veces) Aye ye Baku laye.”